Interview Lula

Vandaag de kroon op vijf maanden lobbywerk bij Lula's voorlichtersschare in Brasília. De president staat te boek als notoir lastig te strikken voor interviews, maar wilde voor zijn staatsbezoek aan Nederland wel een uitzondering maken.

Mijn collega Alex de Vries, die via zijn RVD-contacten ook al een tijdje aan het hengelen was, heeft hem even gesproken, maar de meeste vragen en antwoorden zijn per email uitgewisseld.

------------------------------------------------------------------------------
door KIERAN KAAL en ALEX DE VRIES,
RIO DE JANEIRO/AMSTERDAM –

Populairder dan ooit in eigen land en een economie die met ruim 5% groei op stoom komt. De Braziliaanse president Lula begint vandaag stralend aan een tweedaags staatsbezoek aan ons land.

In een exclusief interview vertelt hij over het „magische moment” dat zijn land in zijn ogen doormaakt en de Nederlandse rol daarin.

„De aanwezigheid van Nederlandse bedrijven is extreem belangrijk voor onze ontwikkeling”, zegt hij. Daarom juicht hij toe dat er volgende week een grote Nederlandse handelsmissie naar Brazilië reist.

Het lijkt soms wel of de joviale boerenzoon uit Pernambuco met een engeltje op zijn schouder regeert. Toen onlangs stroomtekorten dreigden door de droogte, kletterden de weergoden spontaan de Braziliaanse stuwmeren vol. Sinds de vondst van een gigantisch olieveld voor de kust van Rio de Janeiro kan de groene energiereus Brazilië openlijk naar een plekje in de OPEC lonken.

Dankzij de hoge prijzen van producten is de landbouwmacht voor het eerst schuldeiser van het buitenland. En de staatskasreserve van ruim $190 miljard blijkt een solide stootkussen tegen de Amerikaanse kredietcrisis.

Maar kom bij de president niet aanzetten met ’Lucky Lula’. „Tijdens eerdere gunstige periodes in de wereldeconomie bleek Brazilië niet in staat om de trend te volgen. Ditmaal hebben we ons huiswerk gedaan. We hebben het begrotingsoverschot verhoogd naar 4,25% van het bruto nationaal product en de inflatie met 4,5% onder controle gekregen.”

Leidde de verkiezingszege van de linkse vakbondsman in 2002 nog tot een massale kapitaalvlucht, nu geldt de opkomende markt door strak monetair beleid juist als ’safe haven’ in turbulente tijden. De buitenlandse investeringen in Brazilië verdubbelden vorig jaar tot $34,6 miljard, waarvan Nederland bijna een kwart voor zijn rekening nam.

Maar Lula wil meer. Tijdens een seminar in Den Haag spreekt hij morgen zo’n honderd Nederlandse bedrijven toe over zijn stokpaardje: het Plan ter Versnelling van de Groei (PAC), dat maar liefst $250 miljard in de gebrekkige Braziliaanse infrastructuur moet pompen.

„Nederlandse bedrijven hebben via publiek private samenwerking alle kans om deel te nemen aan het PAC”, verzekert Lula. „Zo gaan we fors investeren in onze havens en scheepvaart, erkende specialismen van Nederland, die we hard nodig hebben. Ook sluiten we 22,5 miljoen huishoudens aan op de waterleiding en riolering, waarbij we ook zeer geïnteresseerd zijn in jullie kennis en kapitaal.”

De helft van de 190 miljoen Brazilianen heeft geen wc of schoon water thuis, een onderwerp waar hij vanmiddag tijdens de lunch op Paleis Noordeinde ongetwijfeld met prins Willem-Alexander over zal spreken.

Staatssecretaris van Economische Zaken Heemskerk leidt de handelsmissie begin volgende week en spreekt op voorhand al over „tal van kansen” in het „soms complexe” land.

Brazilië is volgens de Wereldbank het 121e land ter wereld als het gaat om makkelijk zakendoen. „Het klopt dat we nog veel bureaucratie moeten elimineren”, geeft Lula toe, wetende dat een groeitijger als China deze handelsdrempels beter aanpakt.

Koningin Beatrix wenste Lula bij haar staatsbezoek in 2003 „veel succes” bij de aanpak van de „zeer grote verschillen in welvaart en inkomen”. Hoe gaat het nu?

„We hebben al veel vooruitgang geboekt. Het gemiddelde inkomen van een huishouden is tussen 2003 en 2005 met 5,3% gestegen. Afgelopen twee jaar zijn twintig miljoen Brazilianen van de onderklasse naar de middenklasse opgeklommen. De extreme armoede is gehalveerd."

Volgens critici is de kleurrijke president hierin maar mondjesmaat geslaagd. „Economisch kunnen we ons meten met Japan, Spanje en Zuid-Korea, maar sociaal lijken we op landen als Malawi, Zimbabwe en Zambia”, oordeelde de directeur van het Braziliaanse CBS (IBGE) onlangs vernietigend.

Lula geeft toe dat vooral geweld en slecht onderwijs nog altijd ’grote problemen’ zijn. Een ander probleem voor Brazilië is de deels verouderde en starre belasting- en arbeidswetgeving.

„Op dit gebied zijn inderdaad snel hervormingen nodig. In 2003 hebben we onze pensioenwetgeving al verbeterd. Een belastinghervorming ligt momenteel voor bij het parlement. En vakbonden en werkgevers zijn een dialoog gestart. De hervormingswil op deze terreinen moet uit de gehele samenleving komen, anders lukt het niet.”

Wat gaat de president doen als zijn tweede en, in principe, laatste termijn erop zit in 2010? Zijn goede reputatie in zowel de eerste als de derde wereld gebruiken als volgende secretaris-generaal van de VN wellicht?

„Op 1 januari 2011 ga ik naar huis om te rusten”, zegt hij de vraag ontwijkend. En daarna? „Daarna zullen we zien. Wat ik wel kan zeggen, is dat ik niet van plan ben om uit de politiek te stappen.”

Favela Painting

Een kolkende rivier vol metersgrote rode vissen stroomt sinds kort dwars door één van de ruigste sloppenwijken van Rio de Janeiro. Het is het kunstwerk in wording van twee Nederlanders die de ‘favela’ Vila Cruzeiro allengs in een openluchtmuseum veranderen.

“De wijk kan wel wat positieve publiciteit gebruiken. En we laten kinderen zien dat ze beter naar een kwast kunnen grijpen dan naar een pistool”, aldus de kunstenaars Dré Urhahn en Jeroen Koolhaas over hun project ‘Favela Painting’.

Het duo schildert, tussen tropische regenbuien en schietpartijen door, al drie maanden aan de 100 meter lange en 15 meter brede rivier. De bewoners zijn enthousiast. “Zelfs de drugssoldaten steken nu hun duim naar ons op.”

Al wordt de vorige schildering intussen ontsierd door kogelgaten, de Nederlanders laten zich niet ontmoedigen. “We willen met hulp van de bevolking heel Vila Cruzeiro vol schilderen en het project uitbreiden naar andere sloppen.”

Meer informatie op de website van de heren en in dit tv-programma.

Geroofde baby haalt gram/ Verdachte babywurgen op vlucht

Uit de krant van vandaag: een dramatische Argentijnse rechtszaak krijgt vandaag zijn ontknoping. En een Nederlander in Bolivia heeft zich lelijk in de nesten gewerkt.
-------------------------------------------------------------------------------
“Ze zijn mijn adoptieouders niet, ze zijn mijn ontvoerders”, vertelde ze de pers deze week met tranen in de ogen. De Argentijnse Maria Eugenia Sampallo (30) is de eerste ‘geroofde’ baby die haar opvoeders heeft aangeklaagd.

Vandaag is de uitspraak, en Sampallo hoopt op 25 jaar cel voor ontvoering, verzwijging van haar identiteit en vervalsing van de geboorteakte. “Justitie behandelt babyroof als autodiefstal. Maar het is een misdaad tegen de menselijkheid.”

Sampallo is één van zo’n vijfhonderd pasgeboren baby’s die tijdens de dictatuur (1976-1983) uit de kraamkamers in gevangenenkampen zijn weggeplukt en ondergebracht bij militaire gezinnen met kinderwens. Sampallo’s echte ouders, linkse activisten, ‘verdwenen’ na haar geboorte op ongeveer 8 februari 1978, de dag waarop ze voorlopig haar verjaardag viert.

Klikken zou het nooit met haar nieuwe ouders, die de baby compleet met valse naam uit handen kregen van een bevriende legerkapitein, tegen wie eveneens 25 jaar cel is geëist. “Ik heb je in zijden luiers opgevoed, zonder mij was je in de goot gegooid, nukkige snotaap. Je moet wel dochter zijn van een guerrillera, zo opstandig als je bent”, zo liet haar ‘moeder’ zich op een dag tegen haar gaan, aldus getuigde een buurvrouw.

Sampallo herinnert zich dat niet. Maar toen ze ouder werd, begon ze te vragen. “Op mijn achtste kreeg ik te horen dat mijn ouders waren omgekomen bij een verkeersongeluk. Maar ze bleven het verhaal aanpassen.”

Foto: Télam

Ze zou het ongewenste kind van een werkster zijn en later weer de buitenechtelijke dochter van een Europese stewardess. Pas op haar 23^e, twee jaar na haar breuk met het echtpaar, krijgt ze via de DNA-bank van de ‘dwaze oma’s’ haar ware identiteit boven tafel, zoals dat de oma’s ook bij 87 andere ‘geroofde’ kleinkinderen gelukt is.

De verdediging wedt op twee paarden. Het aangeklaagde trio zou niet hebben geweten met een ontvreemde baby van doen te hebben. Daarnaast is de zaak hoe dan ook verjaard, vindt de advocaat. Volgens de aanklager gaat die vlieger niet op bij misdaden tegen de menselijkheid. Als de rechter deze status erkend, zet dat de deur open voor meer pijnlijke rechtszaken.
----------------------------------------------------------------------------
De Boliviaanse en Peruaanse politie maken jacht op een Nederlander die verdacht wordt van het wurgen van zijn vrouw en baby. De man, Patrick van den B., is spoorloos sinds zijn 29-jarige Boliviaanse echtgenote en hun zes maanden oude zoontje Patrick vorige week dood werden aangetroffen thuis in La Paz.

“Volgens de buren hadden ze regelmatig felle ruzie thuis. Ik moet nodig met deze man praten,” zegt majoor Jaldibeck Escobar van de moorddivisie van de Boliviaanse politie vanuit La Paz. “Volgens onze informatie is hij de grens met Peru overgestoken. We vragen hem zich bij de politie te melden.”

De Nederlandse ambassade in La Paz bevestigt de zoektocht naar Van den B. “We betreuren deze zaak”, zegt woordvoerder Harmen van Dijk, die los van de naam geen details over de verdachte kan geven.

De blaffende vis van Venezuela

Leuk aan de buitenlandpagina van De Telegraaf is dat er dagelijks ruimte is voor een column, waar de nieuwswaarde niet per se vanaf hoeft te spatten. Zo kon een lang gekoesterde droom vandaag in vervulling gaan: ik heb de capibara in de krant gekregen!
-------------------------------------------------------------------------------
De paashaas gaat er weer vandoor vanavond en daar is zijn familie in Venezuela, de capibara, allesbehalve rouwig om.

Dit grootste knaagdier ter wereld, dat oogt als een kruising tussen een cavia en een varken, heeft het tegen de paasdagen altijd zwaar te verduren in het land van Hugo Chávez. Met dank aan het Vaticaan.

Raar praatje, zult u denken. Welnu, in Venezuela is men van oudsher verzot op het vlees van de capibara. Toen missionarissen in de 16^e eeuw kwamen verkondigen dat er tussen carnaval en Pasen geen vlees gegeten mocht worden, was dat dan ook een fikse domper voor de lokale bevolking.

Maar gelukkig bleken de wijze heren in Rome bereid tot een creatieve oplossing. De capibara werd simpelweg tot vis verklaard. Een harige vis op vier poten, amen.

Sindsdien is het arme dier in Venezuela uitgegroeid tot de kalkoen van de vastentijd. Jaarlijks hapt het land ruim 400 ton capibaralapjes weg. Met zo’n 12 euro per kilo zijn ze nogal aan de prijs, maar dan heb je ook wat.

Mijn culinaire kennismaking met mijn lievelingsdier had plaats in een Braziliaans barbecuerestaurant – de capibara is in mindere mate ook elders in Zuid-Amerika een delicatesse.

Het vlees smaakte krachtig, was stevig mals en verrassend mager voor zo’n koddig dier. Ik vond het een verbeterde uitvoering van varkensvlees en nee, het deed me bepaald niet denken aan vis.

Gezegd moet dat de capibara zelf bijdraagt aan alle verwarring met zijn dubbelzinnige verschijning en gedrag. Als er gevaar dreigt, dan blaft hij als een hond. Verder spint hij als een kat en draaft hij als een zwijn. En met zijn zwemvliezen tussen de tenen voelt hij zich ook nog eens als een vis in het water.

Naar verluidt bestaat de favoriete lunch van president Chávez uit een capibara-empanada met een glas papajasap. De Venezolaanse capibarajagers zouden de rest van de wereld maar wat graag laten meeproeven. Dat het de sympathieke blaffende vis bespaard moge blijven.

Van Paraguay naar Cuba

Het nieuws van Fidel kwam dinsdagochtend rauw op mijn lege koelkast vallen. Net die nacht aangekomen, kon ik gelijk flink aan de bak. Door Cuba zal het uitschrijven van de impressies van Asunción nog even moeten wachten.

Kortweg: weinig te doen, loeiheet, spotgoedkoop, wellevende, praatgrage mensen, een beetje Paraguayaan gaat nippend uit zijn tereré-kruik (koude maté) over straat, de helft van het wagenpark wordt gevormd door PC Hooft-traktoren, verder een straatarme stad.

Ik stap vannacht op het vliegtuig naar Havanna. Ben wel eens beter voorbereid op reis gegaan (dit wordt mijn internetloze hotel), maar in ieder geval hoef ik ter misleiding van de Cubaanse douane ditmaal geen correspondentenvisum uit mijn paspoort te scheuren bij de overstap in Panama (nieuw paspoort namelijk).

Onderstaand columnpje geeft alvast een idee van de trieste kliek die Paraguay al 61 jaar regeert. Het land heeft negentien jaar na het einde van de dictatuur van Stroessner nog steeds geen serieuze transitie doorgemaakt.

Het is er wel chaotischer op geworden sindsdien; geen wonder dat de meeste Paraguayanen mild oordelen of zelfs terugverlangen naar het ijzeren bewind van de zoon van een Duitse bierbrouwer.

Hoog tijd dat de genoemde bisschop, die mij overigens korter te woord stond dan gehoopt, de Colorado's eruit trapt bij de verkiezingen in april.
----------------------------------------------------------------------------------
Heeft de Paraguayaanse president Nicanor Duarte de laatste tijd soms te veel James Bond-films gekeken?

Een flesje mineraalwater met een niet fatale dosis zoutzuur in een koelkast verstoppen, lijkt geen logische manier om een impopulaire, scheidende president een hak te zetten. Maar Duarte beweert dat zijn politieke vijanden hem zo wilden vergiftigen.

Paraguay koerst af op een politieke aardverschuiving bij de presidentsverkiezingen over twee maanden. Duartes Colorado-partij, die al 61 jaar als een maffia heerst over het straatarme land in hartje Zuid-Amerika, dreigt uit het zadel te worden gewipt door de linkse bisschop Fernando Lugo en haalt alles uit de kast om dat te voorkomen.

Volgens de president kreeg hij afgelopen donderdag bij een vergadering in het kantoor van de legertop een flesje water uit de koelkast aangeboden door een bediende.

Gelukkig spuugde Duarte het scherpe goedje direct uit. Daardoor hield hij slechts een brandend gevoel in mond en keel eraan over, aldus de presidentiële lijfarts.

Duarte sluit niet uit dat er geen opzet in het spel is, maar voegt toe dat de oppositie al langer van hem af wil. Genoemde bisschop heeft al een enkeltje Madrid op zijn naam gekocht en biedt ook “alle andere dieven van Paraguay” zo’n oprotticket

Duarte: “Ze willen me laten ‘vertrekken’ en we weten wat dat betekent in de taal van huurmoordenaars.”

Op straat in de hoofdstad Asunción wordt de 'affaire' gezien als een rookgordijn, of beter: als een storm in een glas water.

Men maakt zich meer druk over de eerste uitbraak van gele koorts van de afgelopen dertig jaar. De Paraguayanen zijn woedend dat ze voor vaccins afhankelijk zijn van giften uit het buitenland.

De president roept intussen dat hij “onsterfelijk” is en zijn vijanden dus geen moeite hoeven te doen. Maar voor de zekerheid haalde hij bij zijn ongeplande bezoek aan de dokter toch maar zo’n gewild prikje tegen gele koorts.

Foto's
- Typisch tafereeltje in de trein
- Fernando Lugo voor het Pantheon van de Helden in hartje Asunción
- Sloppenwijken ingeklemd tussen parlements- en regeringsgebouw en de Río Paraguay.

Positieve discriminatie in Brazilië

Uit Elsevier.
-----------------------------------------------------------------------------------
De Braziliaanse Tweede Kamer stemt binnenkort over het voortrekken van zwarten op universiteiten, op televisie en in de ambtenarij. Ook halfbloeden kunnen zich zwart verklaren. Critici vrezen dat positieve discriminatie een wig drijft in de diep gemêleerde bevolking.

De Arbeiderspartij van president Lula lijkt genoeg politieke bijval te krijgen voor de omstreden wetsvoorstellen, bedoeld om de sociaaleconomische achterstand van donkere Brazilianen te verkleinen.

Volgens plan wordt 20 procent van de plekken op universiteiten gereserveerd voor zwarten (en een smaldeel voor indianen), mettertijd oplopend tot bijna 50 procent.

Ook in reclamespotjes en bepaalde overheidsfuncties krijgen ‘Afro-Brazilianen’ een inbreng van minstens 20 procent.http://www.blogger.com/img/blank.gif

Dat terwijl slechts 5 procent van de Brazilianen zich als zwart betitelde bij de laatste volkstelling (55 procent blank). Ook de resterende halfbloeden kunnen evenwel een beroep doen op de quota, want de leidraad is dat wie zich zwart verklaart, ook zwart is.

Dat daarbij willekeur op de loer ligt, bleek toen de eeneiige tweeling Alex en Alan – zwarte vader, blanke moeder – zich vorig jaar aanmeldde bij de Universiteit van Brasília, één van de tientallen instellingen die vooruitlopend al zwarte studenten toelaat los van hun cijfers.

De getinte broers verklaarden zich zwart en stuurden een foto naar de ballotagecommissie. Alan werd toegelaten, doch Alex werd te bleek bevonden.

Genetici van de Universiteit van Minas Gerais zaaiden nog meer verwarring door te stellen dat bij drie op de vijf zelfverklaarde Braziliaanse blanken ook indiaans of Afrikaans bloed door de aderen vloeit.

Intellectuelen als de antropoloog Antonio Risério roeren zich dan ook hevig tegen “het kopiëren van het binaire, racistische systeem van de Verenigde Staten dat het bestaan van mengvormen niet erkent.”

De Braziliaanse zwartenbeweging riposteert dat de politie maar al te goed het verschil tussen een blanke en een zwarte ziet. Anders gezegd: het land mag dan geen last hebben van openlijke rassenhaat, subtiele discriminatie is er volop.

Braziliaanse vrouw kampt met mannentekort

Ik mag mijn stukjes voor Elsevier met enige vertraging 'cariokaliseren'. Bij deze eentje uit het nummer van vorige week.
--------------------------------------------------------------------------------
Vrouwen in grote Braziliaanse steden kampen met een groeiend mannentekort.

In miljoenensteden als São Paulo (89 mannen op 100 vrouwen), Belo Horizonte (88), Rio de Janeiro (86) en Recife (84) wijkt de geslachtsverhouding fors af van het landelijke gemiddelde (96,7).

Toeval of niet, de scheefgroei lijkt door te werken in de manier waarop mannen en vrouwen zich presenteren in de straten van Rio. Waar geen dame met serieuze veroveringsplannen onverzorgd het nachtleven induikt, wordt de kleding van de heren bepaald door T-shirtjes, bermuda’s en gympen of teenslippers, soms tot in de disco toe.

Volgens demograaf Ralph Hakkert van het Braziliaanse onderzoeksinstituut Ipea is in heel Latijns-Amerika sprake van een vrouwenoverschot in grote steden.

“In de stedelijke dienstensector domineren beroepen die vooral vrouwen naar de stad trekken, zoals werkster en leraar. In Afrika is dat bijvoorbeeld niet zo.”

In Braziliaanse metropolen wordt het effect versterkt door de hoge moordcijfers onder jongemannen.

Maar het zwaarst weegt het feit dat de vergrijzing zich in Brazilië veel sneller voltrekt dan in omliggende landen, als gevolg van de vrije val van het geboortecijfer van 5,8 in 1970 tot circa 2 nu tot 1,6 in 2050 (1,2 in Rio!). Zo schat de VN. Wellicht ten overvloede: vrouwen worden ouder, een vergrijzende bevolking feminiseert dus.

In weerwil van de katholieke kerk kenmerkt de Braziliaanse geboortepolitiek zich al decennia door een hoge mate van laissez faire, waardoor onder vrouwen een sterilisatiecultuur kon ontstaan.

“Onderschat de rol als pleitbezorger van gezinsplanning van de nationale tv-zender Globo ook niet,” zegt Hakkert. “De onderliggende boodschap van soaps is dat kleine families succesvoller zijn dan grote.”

Dat het mannentekort nijpender wordt naarmate de leeftijd vordert, blijkt in de strand- en bejaardenwijk van Rio, Copacabana. Bijna tweederde van de vrouwelijke buurtbewoners woont alleen.

Goed om te weten voor de vrijgezelle pensionado die het wel gezien heeft in Benidorm.