woensdag, november 06, 2013

Twee dagen op stap met de consul van São Paulo

Uit Elsevier Juist van afgelopen maand.
--------------------------------------------------------------------------------
São Paulo is geen makkelijke stad om als expat te aarden. Maar de Nederlandse Consul-Generaal Jan Gijs Schouten (64) heeft de economische en culturele hoofdstad van Brazilië na twee jaar in zijn hart gesloten. "Je kunt hier eindeloos blijven ontdekken."

Het is dinsdagochtend 6u en de diplomaat zit al op de roeimachine in de kelder van zijn residentie in de villawijk Morumbi. Een half uur sporten per dag is een must in het gejaagde São Paulo, aldus de voormalige ambassadeur in Algerije en Angola.

"São Paulo is een moeilijke stad. Het verkeer is chaotisch, afstanden zijn groot en afspraken gaan vaak niet door. Je moet dus fit en veerkrachtig zijn om hier dingen voor elkaar te krijgen."

Als Schouten om kwart over zeven naar de bushalte loopt, is het muisstil op straat. Hij loopt langs de huizenhoge schutting van zijn overbuurman, een meelmagnaat met een helikopterplatform in zijn tuin.

"Ik heb mijn buren nog nooit gezien. Ze gaan alleen per auto of helikopter de deur uit. Het is een vreemde wijk, maar de residentie is door de parkeerruimte uitstekend geschikt om evenementen te organiseren."

De consulresidentie in Morumbi

Schouten reist iedere dag met stadsbus 675-10 naar zijn werk. "De buurt zal me wel voor gek verklaren, maar ik voel me niet onveilig in het openbaar vervoer. Er heerst juist een heel beschaafde busetiquette, Brazilianen zijn ongelooflijk vriendelijke mensen. Ik kan onderweg rustig de kranten lezen op mijn blackberry."

Op zijn consulaat aan de Avenida Faria Lima, een booming zakendistrict, wordt hij om 8u bijgepraat door het hoofd van de economisch afdeling. Een delegatie van de gemeente Amsterdam is in São Paulo geland om een handelsmissie voor te bereiden en verwacht de consul straks op het gemeentehuis. "São Paulo is een economische diplomatieke post", zegt Schouten terwijl hij op weg naar de metro knabbelt aan een vers kaasbroodje.

Kaasbroodjes alstublieft

Als opkomende wereldmacht is Brazilië een 'accentland' voor het ministerie van Buitenlandse Zaken. Terwijl andere diplomatieke posten in Zuid-Amerika sluiten of krimpen, is het 19-koppige consulaat van São Paulo onlangs versterkt met een investeringsagentschap (NFIA) om Braziliaanse bedrijven naar Nederland te lokken. "Brazilië is een gesloten land dat zich langzaam opent voor de rest van de wereld. Het is dus belangrijk dat Nederland hier goed vertegenwoordigd is."

Even later zoeft de consul met de moderne, volautomatische metro naar het levendige oude stadshart van São Paulo. "Ik kom hier graag, het is mijn favoriete wijk. Het centrum is de laatste jaren enorm opgeknapt."

Er staat een BMW op de stoep van het gemeentehuis op het Viaduto do Chá (Theeviaduct). "Kijk, de Duitse collega is er ook", grapt Schouten, voordat hij de Amsterdamse ambtenaren introduceert bij de plaatsvervangend wethouder Internationale Betrekkingen van São Paulo.

"We zijn heel blij dat u ons kunt ontvangen, want we weten dat de hele wereld hier aanklopt", zo paait de consul zijn Braziliaanse gastheer, die ook wel heil zegt te zien in samenwerking tussen zijn jonge, onvoltooide megastad en het oude, kleine Amsterdam.

De energieke zestiger moet alweer door. Er wachten nog vier afspraken vandaag. "Je rent van hot naar her, saai is het nooit."

Een groep Nyenrode-studenten heeft hem gevraagd om een speech te houden over ondernemen in Brazilië en het belang van het WK Voetbal dat volgend jaar in São Paulo wordt afgetrapt. "Het is goed voor het zelfbewustzijn van Brazilië en het dwingt overheden om werk te maken van de slechte infrastructuur", aldus Schouten.

De lunch en het diner gebruikt hij vaak voor netwerkafspraken. Vandaag luncht hij in het restaurant van het Museum voor Moderne Kunst met een kopstuk uit de lokale cultuursector. "Ik probeer zo Braziliaanse deuren te openen voor Nederlandse musea en architecten," vertelt hij boven een bord zalmsalade ("de typisch Braziliaanse lunch van rijst met bonen is mij te zwaar").

In het weekend trekken veel inwoners van het strandloze São Paulo naar de kust. Maar de Schoutens zijn dan meestal te vinden in het Ibirapuera, het bekendste park van de stad.

"Een prachtig park dat heel intensief wordt gebruikt. Ik vind het leuk om te zien hoe de locals hier ontspannen", zegt de consul tijdens een ochtendwandeling tussen de joggende, fietsende en skatende Brazilianen.

Ook de klederdracht van de lokale hondenpopulatie blijkt hem te fascineren. "Kijk, een hond zonder schoentjes en oorbellen, echt een uitzondering! Ongelooflijk hoe goed Brazilianen voor hun huisdieren zorgen, het is een enorme industrie."

Een andere hobby van Schouten is het verkennen van de vele musea die São Paulo rijk is. "Het is een echte museumstad, het culturele aanbod is enorm", vertelt hij tijdens een wandeling in de sierlijke tuinen rond het Museu Paulista waar hij graag komt.

Ontspanning in de tuinen van het Museu Paulista (op de achtergrond)


De meest kosmopolitische stad van Brazilië staat tevens bekend om haar overweldigende culinaire diversiteit. Terwijl vrijwel alle keukens van de wereld een restaurant hebben in São Paulo, dineert de consul toch het liefst bij het Braziliaanse restaurant Jacaré in Vila Madalena, een hippe, gezellige horecabuurt.

Terwijl hij tijdens het happy hour aan een caipirinha (zie kader) nipt, verklapt Schouten dat hij nog één grote wens heeft voor zijn pensioen van volgend jaar. "Nederland-Brazilië in de WK-finale, wat een droomafscheid zou dat zijn."
----------------------------------------------------------------------------
Wat moet je zeker doen in São Paulo?

- Het Ibirapuera-park bezoeken, één van de weinige plekken om te ontsnappen aan de betonjungle van São Paulo. Er worden veel evenementen gehouden en er liggen een paar goede musea. Vooral het Afro-Braziliaans Museum is een aanrader. Dat geeft een ongelooflijk interessant overzicht van het Braziliaanse slavernijverleden.
----------------------------------------------------------------------------
Geheimtip

Koop op vrijdag de krant Folha de São Paulo. Er zit dan een gids bij (Guia da Folha) met de cultuuragenda van de week. São Paulo heeft een heel groot cultureel aanbod en via de gids kun je veel gratis of goedkope evenementen vinden.
----------------------------------------------------------------------------
Wat is zijn favoriete lokale gerecht ?

'Pão de queijo', ofwel kaasbroodje, het ideale tussendoortje in Brazilië. Het is lekker, luchtig en vult toch goed. Ook heerlijk is 'açaí da tigela', een koude gelei van een gezonde Amazonebes die je bij sapbarretjes kunt krijgen.
--------------------------------------------------------------------------
Wat is zijn favoriete lokale drank?

Caipirinha, een enorm frisse cocktail met cachaça (een soort Braziliaanse rum), limoen, ijs en suiker. Let wel een beetje op bij de dosering. Caipirinha drinkt weg als limonade, maar is verraderlijk sterk. Eén glas is voor mij genoeg.
------------------------------------------------------------------------
CV

Na het voltooien van zijn opleiding Volkenrecht aan de Universiteit van Leiden trad Drs. Jan Gijs Schouten (64) in 1976 in dienst van het ministerie van Buitenlandse Zaken. De diplomaat uit Berkel en Rodenrijs werkte onder meer in Damascus (plaatsvervangend chef de poste), Amman (tijdelijk zaakgelastigde), Luanda (ambassadeur), Algiers (ambassadeur) en is sinds 2011 consul-generaal in São Paulo.

zaterdag, september 28, 2013

Drieluik lokt Brazilianen naar boekwinkel

Stond afgelopen week in de krant.
-------------------------------------------------------------
Brazilianen zijn bepaald geen boekenwurmen. Volgens het Braziliaanse ministerie van Onderwijs lezen ze gemiddeld maar twee boeken per jaar.

Toch zit de Braziliaanse uitgeversmarkt, die komende maand centraal staat op 's werelds grootste boekenbeurs in Frankfurt, de laatste jaren wel flink in de lift. Dat is mede te danken aan het ongekende succes van het literaire fenomeen Laurentino Gomes.

De Braziliaanse historicus staat al zes jaar in de top van de bestsellerlijsten met zijn drieluik '1808', '1822' en '1889'. Het eerste deel is onlangs in het Engels vertaald ('1808, The Flight of the Emperor') en verkrijgbaar in Nederland. Het boek is even vermakelijk als leerzaam, een aanrader voor wie het gastland van het komende WK en Olympische Spelen beter wil begrijpen.

Zo stelt Gomes dat Brazilië zonder Napoleon waarschijnlijk niet zo'n gigantisch land was geworden. Het Portugese koningshuis vlucht eind 1807 halsoverkop naar kolonie Brazilië als het leger van de kleine Franse keizer in aantocht is.

In 1808 meren de Portugezen aan in hun nieuwe hoofdstad Rio de Janeiro. Terwijl de Spaanse helft van Zuid-Amerika daarna in een tiental republieken uiteenspat, blijft het diverse Brazilië wonderwel heel door de bindende aanwezigheid van de monarchie.

Verder heeft Gomes weinig positiefs te melden over de erfenis van de Portugezen. Zo zorgt hun eeuwenlange verbod op boeken en kranten ervoor dat Brazilië compleet ongeletterd is als de zoon van de Portugese koning de kolonie in 1822 onafhankelijk verklaart. "Een land dat alles had om een mislukking te worden," concludeert deel twee van de vlot geschreven serie.

In het derde deel lezen we dat Brazilië de valse start niet te boven komt. Ook nadat de slavernij en de monarchie in 1889 zijn afgeschaft, wordt het overgrote deel van de Brazilianen analfabeet gehouden. “Het werd een republiek die zijn bevolking buitenspel zette”, aldus Gomes.

Zelfs nu, 124 jaar later, is ruim twee derde van de Brazilianen niet in staat om een boek goed te begrijpen. Gomes is voorlopig dan ook één van de weinige Braziliaanse schrijvers die kan leven van zijn beroep.

donderdag, september 12, 2013

Noodkreet Braziliaanse jager-verzamelaars

Uit De Telegraaf van vandaag.
---------------------------------------------------------------------
Het Braziliaanse leger is met tanks, helikopters en zevenhonderd militairen uitgerukt naar het reservaat van de bedreigde Awá-Guajá-indianen, één van de laatste nomadenvolkeren van het Braziliaanse Amazonewoud.

Afgelopen week meldde milieuautoriteit Ibama dat met hulp van het leger zeventien illegale houtzagerijen zijn gesloten bij het Gurupi-reservaat, dat even groot is als de provincie Utrecht. Maar binnen het indianengebied worden de vierhonderd overgebleven Awá-Guajá nog steeds opgejaagd door houthakkers en pistoleros.

"We worden omsingeld", zo stuurt stamlid Pire'i Ma'a Awá via lokale indianenbeschermers een noodkreet naar deze krant. "We willen dat de troepen alle indringers verwijderen. Het duurt veel te lang."

De Awá-Guajá, ook wel bekend als 'de onzichtbare indianen', zijn jager-verzamelaars die zich eeuwenlang verstopt hielden in de tropische oerwouden van de noordoostelijke deelstaat Maranhão.

In de jaren tachtig werd hun isolement ruw verstoord door de ontdekking van 's werelds grootste ijzerertsvoorraden bij Carajás, dat 350 kilometer verderop ligt. Dankzij leningen van de EU en de Wereldbank legde de Braziliaanse regering een negenhonderd kilometer lange spoorlijn aan van de mijnen naar de haven van São Luis, waar het ijzererts naar Rotterdam en China wordt verscheept.

Sindsdien denderen kilometerslange treinen van de Braziliaanse mijnbouwreus Vale dwars door het indianengebied. Toch heeft ongeveer een kwart van de stamleden nog nooit contact met blanken gehad.

In 1993 kregen de Awá-Guajá - inmiddels gedecimeerd door griepbesmettingen, malaria en moordpartijen - het reservaat toegewezen. Desondanks bouwden houthakkers en boeren daarna nog drie nederzettingen in het indianengebied, dat door hun toedoen inmiddels voor 30% ontbost is.

“De vrachtwagens nemen alle bomen mee. Ze maken een hoop lawaai en verjagen de wilde zwijnen. Er is geen wild meer om op te jagen en mijn kinderen hebben honger”, aldus de wanhopige Pire'i Ma'a Awá.

Een Braziliaanse rechter vonniste vorig jaar maart dat de illegale kolonisten binnen twaalf maanden het reservaat moeten verlaten. Een halfjaar na het verstrijken van de deadline is dit nog niet gebeurd. Met pijl en boog bewapende Awá-Guajá dreigen het vonnis zelf af te dwingen als het leger niet snel ingrijpt.

"In december begint het regenseizoen, voor die tijd moet de evacuatie zijn afgerond", zegt Sarah Shenker van Survival International, een mensenrechtenorganisatie die met steun van Hollywood-sterren als Colin Firth en Gillian Anderson campagne voert voor 'de meest bedreigde stam ter wereld'.

Fotocredits: Survival International

dinsdag, augustus 20, 2013

Bolivia maakt batterijen met hulp van TU Delft

Uit de Financiële Telegraaf van vanochtend.
--------------------------------------------------------------------
Bolivia gaat Nederlandse kennis kopen om zijn enorme lithiumreserves te gelde te maken. Op 27 augustus tekent prins Jaime de Bourbon Parme, werkzaam bij het ministerie van Buitenlandse Zaken als Speciaal Gezant Natuurlijke Hulpbronnen, het contract in het armlastige, maar grondstofrijke Zuid-Amerikaanse land.

Afgesproken is dat de TU Delft veertig Boliviaanse onderzoekers komende vier jaar leert lithium op te werken tot hoogwaardige batterijen voor onder meer mobieltjes en elektrische auto's. Na de betaalde kennisoverdracht dingen Nederlandse bedrijven mee naar de $ 480 miljoen die Bolivia wil investeren in de opbouw van een eigen batterijindustrie.

"Nederland aast niet op de lithiumvoorraden, anders dan de Aziatische landen die zich bij Bolivia hebben gemeld", zo verklaart een woordvoerster van de ambassade in La Paz de Boliviaanse voorkeur voor ons land. "Bovendien loopt de TU Delft voorop bij de ontwikkeling van lithium-ion-batterijen."

Hoewel de ambassade in La Paz eind 2013 moet sluiten wegens bezuinigingen, houdt Den Haag wel een lokale handelsagent aan met het oog op de verwachte lithiumhausse.

In de hooggelegen (4000 meter) Boliviaanse zoutwoestijn Salar de Uyuni ligt de helft van de wereldvoorraad van het 'goud van de 21e eeuw', zo becijfert de US Geological Survey. De lithiumprijs is afgelopen twaalf jaar ruim verdrievoudigd tot $ 6500 per ton. De vraag naar lithiumbatterijen groeit wereldwijd met zo'n 25% per jaar.

Marcelo Castro bij een lithiumbassin in Salar de Uyuni

Het lichte, zilverwitte metaal, dat met veel minder kilo's méér energie kan dragen dan lood of nikkel, is ideaal voor accu's in elektrische auto's. Het wordt daarnaast ook verwerkt in mobieltjes, laptops, airco's en medicijnen.

Momenteel zijn Chili, Argentinië en Australië goed voor 80% van de mondiale lithiumproductie. Om een verdere prijsexplosie te voorkomen en elektrische auto's goedkoper te maken, is het volgens grondstofanalisten belangrijk dat Bolivia snel werkt maakt van zijn megareserves.

De winning van de grondstof (lithiumcarbonaat) is inmiddels begonnen, zo laat bedrijfsleider Marcelo Castro van staatsmijnbouwbedrijf Comibol zien tijdens een rondleiding over de gure, hagelwitte hoogvlakte van Uyuni.

“We leggen bassins aan in de open lucht en laten die vollopen met pekel (verzadigd zout water, red.) dat onder de grond zit. De zon doet de rest. Het materiaal dat over blijft na de verdamping, wordt in een naastgelegen proeffabriek gezuiverd tot lithiumcarbonaat.”

Comibol krijgt in de hele lithiumketen een meerderheidsbelang, zo verzekert de linkse president Evo Morales. Bolivia is getraumatiseerd door eeuwenlange buitenlandse plunderingen van zijn grondstoffen (zilver, tin, olie, gas) en wil strikte staatscontrole houden over zijn nieuwe kip met gouden eieren.

zaterdag, augustus 10, 2013

Waar is Amarildo?

Uit De Telegraaf van vandaag.
--------------------------------------------------------------------------------
"Waar is Amarildo?", vraagt heel Brazilië zich al weken af. Woedende demonstranten en familieleden eisen opheldering over de mysterieuze verdwijning van de 43-jarige metselaar Amarildo de Souza uit Rio de Janeiro.

De analfabete Braziliaan is spoorloos sinds een grootscheepse politieoperatie aan de vooravond van het bezoek van paus Franciscus vorige maand. Die vond plaats in zijn wijk Rocinha, een sloppenheuvel van 70.000 inwoners op een steenworp van Rio's beroemde stranden.

Op gisteren naar buiten gebrachte videobeelden is te zien hoe Amarildo die dag met ontbloot bovenlijf in een politieauto wordt geduwd, terwijl zijn vrouw wanhopig verhaal haalt bij de agenten.

Volgens de politie werd hij verwisseld met een gezochte drugsbaas en na verhoor vrijgelaten. Mogelijk heeft een drugsbende hem daarna vermoord om de politie de schuld te geven, aldus politiebronnen.

Weinig Brazilianen geloven dat. De politie van Rio is berucht om het martelen en laten verdwijnen van 'verdachten'. Twee camera's rond het bewuste politiebureau waren defect op de avond van de verdwijning, net als de GPS van de politieauto.

"Het valt me zwaar om het te zeggen, maar Amarildo is dood", treurt de zus van de vader van zes kinderen. Afgelopen dagen werd op de vuilstort van Rio tevergeefs naar het lijk gezocht.

Extra pijnlijk voor Rio's impopulaire gouverneur Cabral is dat de verdachte agenten deel uitmaken van de zogeheten Pacificerende Politie, het paradepaardje van zijn veiligheidsbeleid.

De 'vredesagenten' moeten met het oog op het komende WK Voetbal (2014) en Olympische Spelen (2016) de orde herstellen tientallen sloppenwijken, waaronder Rocinha.

vrijdag, augustus 09, 2013

Braziliaanse vrouwen balen van mannentekort

Column uit De Telegraaf van vandaag.
--------------------------------------------------------------------------------
Alleenstaande vrouwen in Brazilië klagen steen en been over een tekort aan mannen in vooral grote steden.

"Het is heel vervelend", verzucht de 35-jarige designer Adriana terwijl we aan een biertje nippen in een bar in São Paulo. "De weinige leuke mannen die beschikbaar zijn, daten meestal meerdere vrouwen tegelijk. Ze weten dat ze schaars zijn."

Ook Sara (25), een beeldschone rechtenstudente die graag een relatie wil, wordt er moedeloos van. "Misschien moet ik maar lesbisch worden", zegt ze met een zuur lachje.

Cijfers van het landelijke statistiekbureau (IBGE) bevestigen het 'overschot' aan dames. De Braziliaanse bevolking (195 miljoen zielen) telt gemiddeld 94 mannen op iedere honderd vrouwen. In grote steden als Recife (85), Porto Alegre (86), Belo Horizonte (87), Salvador (87), Rio de Janeiro (88) en mijn eigen São Paulo (90) liggen de verhoudingen nog iets schever (waarover ik trouwens bepaald niet rouwig ben).

Hoewel er meer Braziliaanse jongetjes worden geboren dan meisjes, slaat de balans om vanaf het negentiende levensjaar. Demografen noemen drie oorzaken.

Ten eerste zijn jongemannen het voornaamste slachtoffer van de ruim 50.000 (!) moorden die jaarlijks in Brazilië worden gepleegd. Het moordcijfer onder Braziliaanse jongeren ligt bij voorbeeld 273 keer hoger dan dat onder leeftijdsgenoten in Japan en Groot-Brittannië.

Een tweede verklaring voor de mannenschaarste in metropolen is dat de stedelijke dienstensector wordt gedomineerd door beroepen waarin relatief veel vrouwen werken.

Maar het zwaarst weegt dat de Braziliaanse bevolking flink aan het vergrijzen is. De levensverwachting nam fors toe in de afgelopen decennia. Bovendien krijgen Braziliaanse vrouwen steeds minder kinderen (van bijna zes in 1970 tot nog geen twee nu). En hoe ouder de bevolking, hoe vrouwelijker.

Dat het gebrek aan mannen nijpender wordt naarmate de leeftijd vordert, is te merken in de bejaardenbuurt Copacabana. Ruim 60% van de oudere vrouwelijke bewoners woont alleen in de beroemde strandwijk van Rio de Janeiro.

Wellicht handig om te weten voor alleenstaande Nederlandse pensionado's die wel eens iets anders willen dan de Spaanse costa.

dinsdag, juli 30, 2013

Pionieren in Brazilië

Uit de Financiële Telegraaf van vandaag.
--------------------------------------------------------------------------------
De digitale verzekeringswinkel van Pieter Lekkerkerk (37) en Marco Kemp (41) geldt in Braziliaanse media als één van de meest veelbelovende start-ups, maar winst maken de Nederlandse ondernemers na twee jaar nog niet.

"Kosten gaan in Brazilië ver voor de baten uit", vertelt oud-bankier Kemp op het hoofdkwartier van EscolherSeguro in het centrum van São Paulo. "Er liggen grote kansen, maar het is duur en tijdrovend om een bedrijf starten. Gelukkig hadden we een stevig startkapitaal."

In 2009 zegden beiden een goed betaalde baan op (Lekkerkerk bij adviesbureau McKinsey en Kemp bij Banco Santander) om samen de vastgeroeste Braziliaanse verzekeringsmarkt open te breken.

Pas een jaar later was hun bedrijf een feit. Lekkerkerk: "Brazilië heeft een slopende en onlogische bureaucratie, waardoor je minder tijd over houdt voor het echte ondernemen. We betalen alleen al negen keer per maand belasting!"

Gemiddeld is een onderneming in de Zuid-Amerikaanse groeimarkt per jaar 2600 uur kwijt aan belastingverplichtingen, een officieus wereldrecord.

Maar na een stroeve start zit er schot in de zaak. De premie-omzet van EscolherSeguro verdubbelt dit jaar naar € 4 miljoen, waarbij autoverzekeringen de voornaamste pijler vormen. Deze markt groeit met 15% per jaar, mede doordat pas 30% van de Braziliaanse auto's verzekerd rondrijdt. Voorlopig wordt minder dan 1% van de polissen via internet verkocht.

Marco Kemp (l) en Pieter Lekkerkerk.

Kemp: "In Brazilië worden verzekeringen vooral via traditionele tussenpersonen afgesloten. Onze site vervangt die tussenlaag en bevordert concurrentie via prijsvergelijking."

Driekwart van de klanten komt uit de nieuwe Braziliaanse middenklasse, een grote groep kersverse consumenten met een gebruiksaanwijzing waarmee veel bedrijven nog worstelen. Lekkerkerk: "Voordeel is dat ze open staan voor nieuwe producten zoals het onze. Maar je moet je voorwaarden heel goed uitleggen. Elke cent telt in hun kwetsbare gezinsbudget."

Mede door de kracht van internet zien de Nederlanders de macht op de Braziliaanse markt langzaam verschuiven van producenten naar consumenten. Klantvriendelijkheid is geen sterk punt van veel Braziliaanse bedrijven, dus hier ligt een kans voor buitenlanders.

Wie een zaak wil starten in Brazilië, kan echter beter eerst een tijdje vrijblijvend rondkijken in het land. Kemp: "Brazilië is geen land voor beginners, je moet het systeem begrijpen om er zaken te doen. Als buitenlander heb je in het begin geen idee van de prijsverhoudingen. Als je niet uitkijkt, is je startkapitaal in no time verdampt."

EscolherSeguro schakelt daarom zo min mogelijk tussenpersonen in. "We doen alles zelf, behalve boekhouden en schoonmaken. We hebben zelfs de bureaus op eigen houtje in elkaar getimmerd."

Voordeel van Brazilië is dat ondernemen uiteindelijk voor iedereen even ingewikkeld is, vindt Lekkerkerk. "Het is het enige BRIC-land waar er geen sprake is van institutioneel buitenlandertje pesten. Je kunt hier echt een insider worden. Braziliaans Portugees is een leerbare taal en het land heeft een westerse cultuur. En de levenskwaliteit is hoog."

Grote Braziliaanse verzekeraars zoeken het kleine EscolherSeguro inmiddels op om hun afzet te vergroten. Kemp: "De rollen draaien om, ze zien in dat internet niet langer te negeren valt."

De Nederlanders hebben net een investeerder gevonden. "We breiden dit jaar uit van veertig naar zestig werknemers. Winst maken stellen we nog even uit om sneller te groeien. Het begin was erg zwaar, maar het begint steeds leuker te worden."