André Hazes-kerk; succesformule in Brazilië?

Uit De Telegraaf van vandaag.
--------------------------------------------------------------------------------
Américo (39), een zelfstandig vertaler uit São Paulo, zint op een makkelijkere manier om zijn brood te verdienen. De Braziliaan overweegt een kerk te beginnen.

"Een André Hazes-kerk lijkt me wel wat", vertelt de atheïst die in Nederland heeft gewoond. "Dan heb ik gelijk een slogan: 'Zij gelooft in mij’. Het slaat vast aan. Brazilianen houden van nieuwigheden uit het buitenland."

Américo kan zich informeren via een speciale handleiding voor kerkoprichters. Volgens het boek is de procedure in twee dagen gepiept. Zo is het begin alvast soepeler dan het opstarten van een bedrijf (duurt gemiddeld 3,5 maand in Brazilië).

Er zijn meer voordelen. Kerkleiders ontlopen de dienstplicht en een trits belastingen (op inkomsten, motorrijtuigen, onroerend goed en financiële transacties). Ze hebben recht op een individuele cel bij gevangenisstraf. En ze kunnen familie en vrienden dezelfde zegeningen bezorgen door hen tot dominee te benoemen.

De vipbehandeling voor het clerus veroorzaakt een wildgroei aan wonderlijke kerken. Laatst stuitte ik in Novo Airão, een Amazonegehucht van 16.000 zielen en ongeveer honderd tempels, op de obscure Kerk van het Vierkante Evangelie. Ook stond er een tempel ter meerdere Glorie van het Westen van het Amazonegebied.

Kerk van het Vierkante Evangelie

"Er zijn veel nepkerken", bromt een lokale protestant die zelf 10% van zijn loon (de ‘dízimo’) geeft aan 's lands grootste pinksterkerk Assemblee van God. "Zogenaamde dominees kopen dure nieuwe auto’s van de donaties. Helaas trappen mensen er in.”

Terug in São Paulo is ‘priester Elvis’ de jongste hit onder katholieken. De voormalige aardrijkskundeleraar scoort volle kerken met zijn zwoele zangstem. Na de swingende mis gaan de cd’s van de Braziliaanse Elvis als warme broodjes over de toonbank.

Dat plan voor een Hazes-kerk is misschien helemaal zo gek nog niet.

Column Megatempel

Uit De Telegraaf.
---------------------------------------------------------------------------
Is Brazilië in 2050 nog het land van caipirinha, strakke bikini's en een losse seksuele moraal? Niet als het aan de ultraconservatieve pinksterkerken ligt die steeds meer zieltjes winnen in het grootste katholieke land ter wereld.

Al bijna een kwart van de Brazilianen is evangelisch (tegen 6% in 1980). De stille revolutie werd afgelopen week geïllustreerd met de opening van de zogeheten Tempel van Salomo in São Paulo. De replica van de mythische tempel in Jeruzalem is de nieuwe hoofdzetel van de ook in Nederland actieve Universele Kerk van Gods Rijk (UKGR).

"Twee keer zo hoog als het Christusbeeld", zo ronkt de pinksterkerk over de pompeuze kolos midden in de arme volkswijk Brás. De steenrijke UKGR-leider Edir Macedo liet er speciaal Italiaans marmer en 'heilige' stenen uit Israël voor invliegen.

Templo de Salomão (credit: IURD)

De gepeperde rekening (220 miljoen euro) werd deels opgehoest door zijn arme aanhang. Giften aan zijn kerk worden volgens de 'welvaartstheologie' van Macedo met rente terugbetaald door Onze-Lieve-Heer, niet in de hemel maar in het hier en nu.

"Dit unieke gebouw is het waard. Ik ben zo blij dat ik dit mee mag maken," zwijmelt de Braziliaanse huisvrouw Zelinda Pacheco (69), een van de vele nieuwsgierigen die voor een gebed of selfie naar de tempel is afgereisd. Souvenirwinkels doen goede zaken rond de nieuwe ansichtkaart van de stad.

Bars en restaurants doen alcohol en sigaretten in de ban om vrome pelgrims te lokken. Ook uitdagende kleding is taboe bij de tempel. "Ik kan niet eens een glaasje cachaça krijgen. Het lijkt wel of de Taliban de wijk heeft overgenomen", moppert een jonge katholieke loodgieter in een naastgelegen kroeg.

Evangelische politici hijsen bij de presidentsverkiezingen van oktober voor het eerst een eigen kandidaat op het schild, genaamd dominee Everaldo. De herkiesbare president Dilma Rousseff - niet gelovig maar wel aanwezig bij de opening van de megatempel - kiest eieren voor haar geld en paait evangelische kiezers met de belofte om homo- en abortuswetten niet te versoepelen.

In het libertijnse Rio gaan verrassend twee evangelische kandidaten aan kop in de strijd om het gouverneurschap, onder wie de neef van Macedo. Deze oud-gospelzanger Marcelo Crivella wil een lokale wet tegen homodiscriminatie torpederen en de verkoop van drank aan banden leggen.

Voorspoedig 2012 te koop

Column uit De Telegraaf van gisteren.
-------------------------------------------------------------------------------------
Het klinkt misschien gek, maar in Brazilië kun je voor welgeteld 153 realen (60 euro) een voorspoedig 2012 aanschaffen. Een koopje, nietwaar? Ik liep er op een warme decemberdag tegenaan in de Mondiale Kerk van de Macht van God (IMPD), de snelst groeiende pinkstergemeente van Brazilië.

De dienst, genaamd ’Milagre Urgente’ (Noodwonder), werd gehouden in een enorme fabriekshal in de sjofele buurt Brás, ook wel ’het Jeruzalem van São Paulo’ genoemd vanwege de vele pinksterkerken.

Op het podium stonden rolstoelers die hoopten op een wonder van de populaire ’bisschop’ Valdemiro Santiago. Volgens de IMPD kan hij ook kankerpatiënten genezen en mensen uit de schulden helpen.

Beroemd is een uitzending (de IMDP is de hele dag door op de Braziliaanse televisie te zien) waarin een gelovige vertelt hoe hij op een avond een gezegend handdoekje tegen de dichte deur van zijn bank drukte. Een week later werd hem door zijn bankmanager verteld dat de schuld op zijn rekening (van 7500 euro) tot op de laatste cent verdwenen was.

„Jezus heeft hem betaald!” riep de man. „Alleen God kan zoiets doen!”, jubelde de priester van de IMPD.

Voor niets gaat echter de zon op. Om kans te maken op wonderen moet een gelovige namelijk eerst met geld over de brug komen.

In de kerk lopen mannen in zwarte pakken rond om enveloppen uit te delen. Ik kon kiezen tussen onder meer de ’Dízimo da Alegria’ (vrij vertaald: ‘een tiende van je inkomen in ruil voor vrolijkheid’) en een envelop die een sleutel van nepgoud bevatte.

Deze wondersleutel zou toegang geven tot een "nieuw leven in 2012" en "grote veroveringen". Daarvoor moest dan wel een bedrag van 153 realen worden gestort op één van de rekeningnummers die achterop de envelop stonden.

Het meest wonderlijke blijft toch wel dat tientallen miljoenen Brazilianen zich laten bedotten door charlatankerken als de IMPD. Gehaaide predikanten als Valdemiro worden steenrijk van hun zogeheten ’welvaartstheologie’ (’wie geld geeft aan de kerk, krijgt dat op de één of andere manier dubbel en dwars terug’).

Ook op andere continenten zijn Braziliaanse pinksterkerken in opkomst, tot in het nuchtere Nederland aan toe. Hoeveel je daar kwijt bent om je van een voorspoedig nieuwjaar te verzekeren is mij onbekend.

Column Geesten

Uit de krant van vandaag.
----------------------------------------------------------------------------------
Geesten zijn in Brazilië onderdeel van het dagelijks leven. Miljoenen mensen bezoeken centra waar mediums contact leggen met overleden familieleden en onbekende geesten.

Als aanhangers van het spiritisme geloven ze dat je geest het eeuwige leven heeft en na de dood in een ander lichaam trekt (reïncarnatie).

Dit jaar is het een eeuw geleden dat het bekendste Braziliaanse medium, Chico Xavier, werd geboren. Reden voor een film over het leven van deze weldoener, die gesouffleerd door geesten ruim vierhonderd boeken schreef, met zijn ogen dicht! De film brak alle records.

Een Braziliaanse vriendin nam me onlangs op sleeptouw naar zo’n centrum in São Paulo. Het leek van buiten meer op een buurthuis dan op een religieuze tempel. Langs een snackbar en een boekwinkeltje liepen we naar een zaaltje achterin het gebouw.

Hier werden ‘passes’ uitgedeeld, een soort schoonmaakbeurt voor de ziel, waarbij een medium positieve energie overbrengt van zogeheten ‘verheven’ geesten. Als nuchtere Nederlander klonk me dat nogal onwaarschijnlijk in de oren, maar goed.

Een dame heet de nieuwkomer welkom en legt uit wat de bedoeling is. “Rechtop zitten, handen op je bovenbenen, ogen dicht houden en je openen voor wat komt.”

Een minuut later zit ik op een krukje in een donkere naastgelegen ruimte. Voor me staat een medium dat haar hand vlak boven mijn hoofd houdt. Na een seconde of tien voel ik iets veranderen. Na anderhalve minuut is ze klaar.

De rest van de dag heb ik een licht, helder gevoel en enkele goede ideeën. Mijn benen zijn wiebelig. Merkwaardig. Er is iets gebeurd in de donkere kamer, maar wat? Heeft het medium me soms gehypnotiseerd of gedrogeerd?

Een paar weken later neem ik nog een ‘passe’, ditmaal met twee Hollandse vrienden. Eén zegt niks te voelen, de ander wel wat. Ook ik bespeur weer een zekere energie in de ruimte, maar het effect is ditmaal veel zwakker. Het geeft te denken.

Hoe dan ook komt het centrum me sympathiek voor. Anders dan in Braziliaanse pinksterkerken, komt er geen geldbakje langs. Er worden geen medische en financiële wonderen beloofd. Er staat geen dominee met zijn vingertje te zwaaien.

“Je moet niks hier”, zegt mijn Braziliaanse vriendin. “Het spiritisme is gericht op persoonlijke groei. Doe ermee wat je wilt.”

Beduveld door de kerk

Uit Elsevier van vorige week.
-------------------------------------------------------------------------------------
Justitie in São Paulo heeft Braziliaanse pinksterkerk met zes Nederlandse vestigingen, aangeklaagd voor witwasserij en criminele bendevorming.

Stop met lijden, is de slogan van de oprichter van de Universele Kerk van Gods Rijk (UKGR), bisschop Edir Macedo.

Miljoenen Brazilianen zoeken troost in zijn tempels en dragen daartoe 10 procent van hun doorgaans miserabele inkomen af.

Volgens de welvaartstheologie van Macedo (geschat vermogen: 1,4 miljard euro), betaalt die investering zich vanzelf terug. Hoe groter de rib uit het lijf van de gelovige, des te gunstiger God gestemd zou raken.

Het concept leverde het geloofsimperium tussen 2001 en 2008 3 miljard euro aan donaties op. Als religieuze instelling kan dit bedrag belastingvrij worden geïnd. Maar de kerk mag dat geld niet besteden aan vliegtuigjes, villa’s en het opkopen van televisie- en radiozenders.

Volgens het Openbaar Ministerie in São Paulo gebeurt dat wel. Via dekmantelbedrijven in Brazilië en belastingparadijzen worden honderden miljoenen euro’s in de evangelische televisiezender Rede Record gepompt. Deze is weer voor 100 procent eigendom van Macedo en zijn vrouw.

Macedo doet de beschuldigingen af als een lastercampagne van de concurrerende televisiezender Globo, die uitgebreid verslag doet van de zaak. Verschillende oud-leden van de Universele Kerk van Gods Rijk zijn naar de rechter gestapt.

Een van hen is Edson Luis de Melo. Hij heeft, zo is inmiddels bekend, een psychische stoornis en zocht zijn heil in het Heilige Vuur van Israël, een halfjaarlijks evenement van de UKGR.

Tijdens deze bijeenkomst kunnen gelovigen wensen doen en daarbij worden ze geacht zoveel mogelijk te geven. Zelfs het eigendom van auto’s en huizen kan naar de kerk worden overgeschreven, zo bleek uit videobeelden van het evenement.

De Melo stak zich diep in de schulden, maar een beloning van hogerhand bleef uit. Wel hield hij er een heuse 'sleutel naar de hemel' en een diploma aan over.

De druppel was toen hij zijn buskaartjes aan de kerk weggaf en naar het werk ging lopen, aldus zijn moeder. In zijn naam stapte zij naar de rechter om de donaties terug te eisen.

Volgens woordvoerders van justitie in São Paulo en Den Haag is de Nederlandse poot niet betrokken bij de strafzaak. De Nederlandse hoofdvestiging van de Braziliaanse kerk in Den Haag wil niet ingaan op de aanklachten.

Ook de vraag waar de donaties van de leden precies naartoe gaan, blijft onbeantwoord.

Rocken in de Sneeuwbalkerk

De Braziliaanse Bola de Neve Church (‘Sneeuwbalkerk’) laat het Vaticaan zien hoe je jongeren naar de kerk lokt. Een surfplank dient als preekstoel en de hippe voorganger begint de dienst met een rockconcert.

God swingt bij priester ‘Rina’, surfkledingverkoper en oprichter van de Sneeuwbalkerk. En die boodschap slaat aan, zo blijkt in de afgeladen centrale tempel in São Paulo.

Het publiek, gekleed in sportschoenen, petjes en strakke spijkerbroeken, wordt opgezweept door een knallende rockband. ‘Heilig, heilig, heilig’, zingt Rina. De zaal brult mee. Er wordt gehuild, gelachen en geknuffeld in de kerkbankjes.

De Sneeuwbalkerk verspreidt zich rap onder Braziliaanse jongeren en is al vertakt tot in Rusland, Australië en India. Maar wat hebben een surfplank en een rockshow nog met geloof te maken?

“Het maakt niet uit welke brug naar God je gebruikt”, zegt Rina (35). “Jongeren moeten zich hier op hun gemak voelen.” De kerk houdt ook diensten op het strand en sommige filialen hebben een skatebaan tussen Gods muren.

Na een uur zingen en swingen springen de tl-lichten in de tempel aan. Terwijl de basgitarist aan zijn snaren blijft plukken, begint Rina te preken. Het is religieuze peptalk: ga studeren, val af, kom op voor jezelf. Via grapjes maakt hij duidelijk dat drank en seks voor het huwelijk taboe zijn.

Dan wordt de gelovigen gevraagd om een financiële bijdrage, waarbij minder druk wordt gezet dan in andere pinksterkerken. De Sneeuwbalkerk kan het zich permitteren, want er wordt goed bijverdiend aan de verkoop van cd’s en surfkleding.

Terwijl de vrouw van Rina nog een knalhard rapnummer zingt, schuift Nathaniel Guimaro (28) vijf realen (1,80 euro) in het geldbakje. “De Sneeuwbalkerk heeft me op het rechte pad gebracht. Ik kan mijn geld beter hier uitgeven dan aan bier en vrouwen. De kerk is serieus, maar de sfeer is lekker informeel.”


Nathaniel Guimaro en priester Rina (respectievelijk voor en achter het preekgestoelte)

Door de groei van evangelische kerken is Brazilië, het grootste katholieke land ter wereld, op weg een overwegend protestants land te worden. Als de trend zich doorzet, is dat in 2022 het geval. “God is bij ons levend. Hij is menselijk en dichtbij”, zo verklaart Rina het succes.

Zondagpagina mennonieten

Uit de krant van vandaag.
-------------------------------------------------------------------------------------
Mennonieten zijn al eeuwen op de vlucht voor de vooruitgang. Maar de streng protestantse volgelingen van de Friese priester Menno Simons worden ingehaald door de globalisering, tot in de binnenlanden van Paraguay aan toe. “Je kunt je niet eeuwig blijven verstoppen voor moderne invloeden.”

J.E. Estigarribia, een gemoedelijk stadje in het zuiden van het Zuid-Amerikaanse land, is van een prettige overzichtelijkheid voor een nieuwkomer. Algauw blijkt alles wat aan de ene kant van de hoofdweg ligt eigendom van de mennonieten te zijn. Aan de andere kant van de weg wonen de latino’s.

“Het leven is hier goed zonder Paraguayanen”, aldus de blonde verpleegster Tina Sawotszky in Kolonie Sommerfeld, in het achterland van de Germaanse helft van het stadje. Vanwaar die afstand tot de lokale bevolking, ze woont toch in Paraguay?

“We hebben gewoon weinig gemeen. Ons bloed is anders”, zegt ze in een mix van Hoogduits en Plautdietsch, de taal van de mennonieten die doorspekt is met oud-Nederlandse klanken.


Tina Sawotszky

De migranten voelen zich openlijk de meerdere van de bewoners van hun gastland, zo blijkt tijdens een driedaags bezoek. Ze noemen de Paraguayanen steevast lui en onverantwoordelijk, doch zeer sympathiek.

Vermenging wordt koste wat kost vermeden. Een bewoner van de kolonie die het aanlegt met iemand van de andere kant van de weg, riskeert verstoting uit de hechte gemeenschap. En daarmee een ongewis leven in een vreemde buitenwereld.

In Paraguay leven zo’n 30.000 mennonieten, meer dan waar ook in Zuid-Amerika. En ondanks dat velen een dikke halve eeuw na aankomst nog met één been in het vorige gastland Canada staan – het Canadese paspoort wordt aangehouden voor mindere tijden – hebben ze zich uit het niets opgewerkt tot grote soja-, vlees- en melkboeren in het straatarme land.

Door het economische succes zijn vooral de rijke mennonietenkoloniën in het noorden van het land steeds verder uit hun schulp gekropen. Drie mennonieten traden zelfs toe tot de vorige Paraguayaanse regering, een ongekende stap voor de doopsgezinden die zich altijd verre van de wereldlijke macht hielden. Onder de oerzuinige minister van Financiën Bergen Schmidt werd een groot deel van de staatsschuld afbetaald.

Mennonieten van de oude stempel gaat dit soort integratie veel te ver. Maar ook in een meer behoudende kolonie als Sommerfeld brokkelt de anti-moderne mores langzaam af.

Binnen de enclave is internet verboden, maar de eigen bloeiende meel- en soja-coöperatie in het stadje kan gewoonweg niet meer zonder. En waar auto’s in de strengste dorpen in de omgeving nog als duivels worden gezien, staan in Sommerfeld al Land Rovers op het erf.

Sommige bewoners hebben thuis een tv (“wel een doek overheen gooien als er bezoek komt”). “Ik heb zelfs mobiele telefoons gezien,” gruwelt viervoudig overgrootmoeder Tina Schröder, die het bezwaar van elektronica vindt dat deze “extreem gedrag” uitlokken.

“Er zijn veel demonen rond ons”, zegt de “bezorgde” tegelhandelaar Johan Hildebrand Klaasen, voordat hij het bezoek uit Nederland vraagt of “dat naast Pruisen ligt.”

De grens van het toelaatbare schuift beetje bij beetje op. Een proces dat in een stroomversnelling is geraakt sinds 1994, toen een vooruitstrevende dominee zich afsplitste van de ‘oude kerk’ van Sommerfeld. Inmiddels is circa een kwart van de duizend dorpsbewoners lid van zijn ‘nieuwe kerk’.

Beide takken wonen in één dorp, maar het mentaliteitsverschil is groot. Zo leren de kinderen van de nieuwe kerk wél Spaans en brokkelt het taboe op sociaal contact met Paraguayanen af. Ook gebruikt de nieuwe kerk al een microfoon (elektriciteit!) tijdens de kerkdienst, wat in de oude kerk ondenkbaar is.

De Nederlandse Katarina Thijink-van der Vlugt is bestuurslid van de wereldwijde koepel van mennonieten, de MWC. Ze zegt dat de leden zelf hun balans moeten zoeken tussen vooruitgang en traditie. “Er zijn geen richtlijnen. Al leren we wel dat geloof en welvaart hand in hand kunnen gaan.”

Persoonlijk vindt de Enschedese de ‘weltfeindliche’ houding van sommige geloofsgenoten “beperkt. Ze zijn kennelijk alleen op het eigen zielenheil uit. Zo zien wij onze opdracht niet. Maar ik verwacht dat de koloniën in Paraguay elkaar op den duur aansteken in de vooruitgang. Je kunt je niet eeuwig blijven verstoppen voor moderne invloeden.”

De MWC heeft een levendige website. Geen probleem? “Welnee! Zonder internet is het niet te doen. Onze broeders en zusters wonen verspreid over 75 landen! Brieven schrijven is mooi werk, maar mail gaat gewoon vlotter. Niets belet je om als mennoniet met je tijd mee te gaan.”
-------------------------------------------------------------------------------------
Column

Een bezoek aan traditionele mennonieten in Paraguay biedt een fascinerend kijkje in een radicaal calvinistische cultuur.

Zaterdagavond, het barbecue-restaurant van J.E. Estigarribia, eat what you can. Een groot gezin komt binnen: vader in overall, moeder in bloemenjurk, sneeuwblonde zoontjes met scheiding en dochters met lange vlechten.

Algauw beginnen ze zonder omhaal te schrokken, gebogen over hun bord, mes en vork met vier vingers omklemd, zwijgend. Aan een andere tafel viert een groep jongeren stoïcijns een bruiloft, nu en dan opkijkend naar een televisie waarop de Braziliaanse versie van Big Brother te zien is. Eén jongen permitteert zich een biertje. Na het eten gaat de groep direct huiswaarts. Morgen is het immers weer vroeg dag in het dorp.

Etentje bruiloft

Mennonieten staan bekend om hun ijzeren arbeidsethos. En met recht. De fabriek van de coöperatie Sommerfeld doet niet aan vakantiedagen. Overwerk? Hoezo ‘over’?

Neem David Buhler, afdelingschef, die na een werkdag van dertien uur nog zo hyper is dat je je afvraagt wat hij ’s ochtends in zijn melk heeft gegooid. “Ik sta om 4.15 uur op om de koeien te melken, ben om zes uur hier en werk door zolang dat nodig is. Ook op zaterdag ja”, briest hij, terwijl hij het onaangekondigde bezoek nog even de fabriek laat zien om zeven uur ‘s avonds.

Tegen dit soort rücksichtsloze werkpaarden is het lastig opboksen voor de wellevende, katholieke Paraguayanen. “Ik vind de mennonieten geweldig. Ze creëren banen en ze hebben een ziekenhuis gebouwd,” zegt Waldimir Penayo.

“Ik snap wel dat ze bang voor ons zijn, want zij hebben ‘plata’ (geld, red.) en wij niet. Jammer, want ik zou graag zo’n blond meisje daten. Die huid, de ogen, prachtig!” Maar andere lokale Paraguayanen hekelen de “racistische” mennonieten en hun gebrekkige integratie.

Waldimir Penayo(midden): "Mennonieten geweldig" (voor de duidelijkheid: de muzikanten op de achtergrond zijn albino's, geen mennonieten)

Toch komt er langzaam meer contact tussenbeide, met dank aan de groei van de ‘nieuwe kerk’ in de kolonie Sommerfeld. Neem Wesley Bolt (16), verpakker in een meelfabriek van de nieuwe kerk. Een stoere jongen met pretoogjes die in zijn vrije tijd bier drinkt buiten de kolonie. “Liefst met Paraguayanen, want die zijn veel gezelliger.”

Zijn collega Edwin Braun (25), oude kerk, blijkt zo schuchter dat een praatje maken onbegonnen werk is. “Edwin mag thuis geen deodorant gebruiken”, zegt zijn Paraguayaanse chef. “Dat is onwerkbaar, want hij verpakt voedsel. Nu doet hij ‘s ochtends in de fabriek deo op, stiekem.”
-------------------------------------------------------------------------------------
Achtergrond

De wortels van de mennonieten in Paraguay gaan terug tot 16e-eeuws Nederland, Vlaanderen en Duitsland. Omdat ze daar werden vervolgd om hun geloof, trokken ze langzaam richting Rusland. Daar vluchtten ze rond 1900 voor het communisme, naar Canada.

Maar ook daar kwam de gewenste vrijstelling van de dienstplicht (mennonieten zijn pacifisten) onder druk te staan, net als hun recht op eigen onderwijs. Een deel ruilde de ijzige Canadese reservaten voor het snikhete Paraguay. Dat was onderbevolkt geraakt door een verwoestende oorlog en lokte de mennonieten met de belofte van vrijheid en grote stukken land.

Trippen tot God

Uit de krant van vandaag.
-------------------------------------------------------------------------------
Geen nood voor Nederlanders die van een trip houden. Als de paddo verboden wordt na het Haagse zomerreces, is er nog een legaal alternatief: ayahuasca, de ‘liaan van de ziel’.

De thee uit het Amazonewoud bevat de harddrug DMT, maar mag door Braziliaanse kerken in ons land worden gedronken als sacrament. Een kwestie van godsdienstvrijheid. “Ik vermoed dat de kerk erg gaat groeien na het paddoverbod ”, zegt Hans Bogers van de Santo Daime-kerk in Den Haag.

De Telegraaf ging aan de thee in een tempel in het bos van Rio de Janeiro en keek verwonderd naar het urenlange zang- en braakritueel van de – deels piepjonge – aanhangers van de kerk.
----------------------------------------------------------------------------------
Stuiterend op een zandweggetje aan de rand van Rio gaat het steeds dieper een natuurpark in. Na een paar kilometer stopt de auto bij een hek met een bord: ‘Eclectisch Centrum van de Universele Lichtstroom’.

Welkom bij Santo Daime, een mengelmoes van katholicisme en natuurreligies die wordt gedreven door een oeroude indianendrank.

We wandelen omhoog naar een huisje en worden verwelkomd door Ricardo Tadeu, een hippie met pretogen die ‘het werk’ (zoals de kerk de bijeenkomsten noemt) deze zondag zal leiden.

“In 1973 lag ik al met drieduizend mensen te slapen in het Vondelpark,” zo vertelt de vijftiger over zijn liefde voor Amsterdam. Wat de gast kan verwachten? Een soort paddotrip? “Het effect van de thee is vergelijkbaar. Maar wij maken een gestuurde reis, terwijl je in een paddotrip alle kanten op kunt.”

Santo Daime streek in 1993 neer in ons land en was lang omstreden. Tijdens een dienst in 1999 werd de kerkleiding opgepakt wegens harddrugbezit. Maar twee jaar later oordeelde de Amsterdamse rechtbank dat de thee “binnen de rituele context van de kerk geen gevaar oplevert voor de volksgezondheid” en dat de vrijheid van godsdienst derhalve zwaarder weegt dan het verbod op DMT.

De kerk heeft wereldwijd zo’n 50.000 leden, van wie 250 in ons land, en stuurt ayahuasca met duizenden liters de aardbol over vanuit de zetel in het Amazonedorpje Ceú do Mapiá, een populaire bestemming onder triptoeristen.

Liaan van de Ziel verstrengeld met kruis. Aankomst gitarist.

Terug in het bos van Rio laat een jongeman in hagelwit pak met een davidsster op de borst, de ‘dress code’ zo blijkt algauw, de nieuwe deelnemer twaalf euro betalen en plechtig intekenen in een beduimeld register.

“Ik gebruik de thee om mijn goede en slechte kanten onder ogen te zien”, zegt hij, soldaat van beroep. “Daime brengt me dichter bij God en mezelf”, zo motiveert een ICT’er zijn lidmaatschap.

Even later wordt boven in de tempel voor de derde keer een bel geluid: theetijd!

Achterin het bont versierde open gebouwtje staat een kan op tafel. Tast toe, knikt de theeschenker. Aarrggh! Het bitterzure brouwsel blijkt nogal een beproeving voor de smaakpapillen.

Na een half uur komen de eerste tripeffecten. Flipperende gedachten, gierende zintuigen.

De mannen en vrouwen – witte jurk, groene sjerp, tiara in het haar – staan gescheiden in een kring en zingen liederen uit een groen boekje, terwijl ze schudden met een soort sambabal.

‘Dai-me luz, dai-me amor’; ‘geef me licht, geef me liefde’. Met gesloten ogen danst iedereen in een eigen vak: twee stapjes naar links, twee stapjes naar rechts. ‘Leve Jezus, leve de boskoningin!’, roept men in koor. Naarmate de trip aan kracht wint, wordt de zang en gitaarmuziek mooier.

Tegelijkertijd groeit mijn verbazing over het feit dat kinderen aan deze heftige ervaring worden blootgesteld.

Een puber wankelt na zijn tweede glas – De Telegraaf is intussen blij dat het zich tot één glas heeft beperkt – met rode, tollende ogen naar de tempelrand om te braken. Hij is lang niet de enige; overgeven is eerder regel dan uitzondering.

Brakende jongen (achter)

“Je moet het als iets positiefs zien. Braken zuivert lichaam en geest,” zegt voedingsdeskundige en veelgebruiker José Luis Vázquez een goede twee uur na aanvang.

Het is pauze en iedereen lijkt weer broodnuchter. “De thee helpt tegen depressiviteit, ontstekingen, ouderdom, noem maar op. Ik heb er zelfs een halfjaar op geleefd in het bos. Zeventien glazen per dag, zonder eten. Het is de grootste schat van de Amazone.”

De Leidse toxicoloog prof. Freek de Wolff onderzocht ayahuasca in opdracht van het ministerie van Volksgezondheid en concludeerde dat de drank verslavend is noch de gezondheid schaadt. Maar net als bij paddo’s bestaat het risico van een ‘bad trip’.

In Nederland worden psychiatrische patiënten geweigerd bij de kerkdiensten. Net als kinderen, verzekert Bogers. “Anders zeggen ze dat we kinderen aan de drugs helpen. In Nederland zitten we in een glazen huis. In Brazilië zijn ze er makkelijker in. Dat is een spiritueler land.”

De 11-jarige Braziliaanse Andrisa da Silva vertelt in de pauze met een bord cassave op schoot dat de thee “alleen goede dingen” in haar losmaakt. Zelfs als ze niet lekker in haar vel zit, zegt ze desgevraagd. Waaraan ze dan denkt? “Moeder, vader, God, dat soort dingen.”

Toch is het gebruik door kinderen een paar keer ernstig uit de hand gelopen in het Amazonewoud, tot moord en zelfmoord aan toe. Maar de kerk heeft de mediastorm, met beschuldigingen van sektevorming en hersenspoeling, ook in Brazilië doorstaan met een beroep op de culturele en religieuze waarde van het ritueel.

De tweede ronde

Bij het vallen van de avond in Rio is het weer tijd voor thee. Er sluit een nieuweling aan, Pedro Penha, manager, niet gelovig, maar benieuwd naar de drank. Na een kwartier houdt hij het dansen voor gezien.

“Pff, die pasjes, die regeltjes, dat ze het volhouden. Die rituelen zijn gewoon een excuus om samen te trippen. Religie is hier geen doel op zich. Maar zo zittend vermaak ik me wel. De thee is krachtig.”

Pedro Penha: 'Pff, die pasjes.'

Terwijl het steeds kouder wordt in de tempel, zingen Tadeu en gevolg gedisciplineerd door tot de 129^e en laatste hymne van het groene bijbeltje.

Na tien uur en twee trips neemt men afscheid. Morgen is weer een gewone werkdag. En het wonderlijkste is: de ‘liaan van de ziel’ zal geen spoortje van een kater nalaten.
-------------------------------------------------------------------------------------
De Santo Daime-kerk is in 1930 opgericht door een boomlange Braziliaanse rubbertapper, beter bekend als Meester Irineu.

Op een dag gaf een Peruaanse sjamaan hem ayahuasca te drinken, het gekookte aftreksel van een blad (Rainha) en een liaan (Jagube). Irineu kreeg een Maria-visioen en de opdracht een nieuwe christelijke doctrine te verspreiden, gebaseerd op de spirituele, gekerstende thee.

Bij de door De Telegraaf bezochte kerkdienst werd de sterfdag van Meester Irineu herdacht.