donderdag, maart 19, 2015

Een kijkje binnen een gezin in São Paulo - 'We hebben meer inkomen nodig'

Uit Elsevier Juist.
--------------------------------------------------------------------
De Braziliaanse middenklasse ploetert om rond te komen in het dure São Paulo. Voor de familie Lage zit een eigen huis en een grotere auto er voorlopig niet in. De scholing van dochter Alícia bezorgt hun nu al grijze haren.

Américo (39), Mariana (35) en Alícia (0,5) wonen in Moema, een groene wijk bij het binnenlandse vliegveld van São Paulo. Het is een prettige buurt voor jonge kinderen, vertelt het Braziliaanse echtpaar in hun huurappartement boven een gezellig plein met een kerk, bars en restaurants.

‘Moema is iets minder Amerikaans dan andere middenklassebuurten,’ zegt Américo, die de kost verdient als zelfstandig vertaler. ‘De auto is niet zo dominant en de straten zijn levendig. Ik ben binnen een kwartier met de kinderwagen in het park. Moema is een dorp in de grote stad.’

De familie Lage

São Paulo (negentien miljoen inwoners) kampt met flinke criminaliteit, maar Moema is relatief veilig, vult sociologe Mariana aan. ‘Zeker als je in een bewaakte toren woont, zoals wij.’ Het lijkt haar link om een vrijstaand huis te huren, zoals Américo zou willen. ‘En het huwelijk bestaat nu eenmaal uit compromissen waarbinnen de vrouw beslist,’ lacht hij berustend.

Nadeel van Moema zijn de hoge prijzen. De huur (omgerekend 850 euro) alleen al slokt bijna de helft op van het gezinsinkomen. Andere kostenposten zijn de zorgverzekering (280 euro voor drie personen), de boodschappen (‘aan melkpoeder zijn we al 60 euro per maand kwijt’), telefoon, tv en breedbandinternet (samen 80 euro) en de auto.

De Chevrolet Corsa (kostte 7.800 euro, bouwjaar 2009) vormt het grootste bezit van de Lages. ‘In São Paulo ben je helaas afhankelijk van een auto, zeker als je een jong kind hebt. Afstanden zijn groot en het openbaar vervoer is niet toereikend,’ aldus Américo, die ook een fiets heeft voor korte ritten.

Ook Mariana beschouwt de auto als het dierbaarste familiebezit. Ze wil graag een nieuwe kopen, met een grote kofferbak waarin de kinderwagen past. Voorlopig zit dat er niet in: de Lages hebben niet veel spaargeld. Aan het eind van de maand blijft bijna niets over van de 1.875 euro die Américo’s vertaalwerk gemiddeld oplevert. Mariana is in verband met haar zwangerschap gestopt met werken.

De wijk Moema: 'Groen en iets minder Amerikaans dan andere middenklassebuurten.'

De vader van Américo springt bij met zakgeld. Hij is een linkse journalist die een flinke schadevergoeding van de Braziliaanse staat heeft gekregen. Dit vanwege zijn gedwongen ballingschap tijdens de militaire dictatuur (1964-1985). Américo is geboren in Zwitserland en woonde ook in Nederland.

De ouders van Mariana wilden het stel in 2012 helpen bij de aankoop van een huis. Het beoogde appartement (vraagprijs omgerekend 100.000 euro) bleek echter niet te financieren. Américo: ‘We hadden een hypotheek van 50.000 euro nodig. Maar de banken vroegen rentes van minstens 12 procent per jaar, absurd.’

De Braziliaanse staatsbank Caixa biedt goedkopere, langlopende hypotheken via het regeringsprogramma Minha Casa Minha Vida (mijn huis, mijn leven). Het inkomen van de Lages is te hoog om mee te doen. ‘Dat eigen huis komt ooit wel,’ zegt Mariana. ‘De rente op de huizenmarkt is nu nog hoger, dus we wachten rustig af.’

De inrichting van het huurappartement is sober. Een vrolijk schilderij van de Braziliaanse pop-artist Romero Britto (een kopie van 160 euro) trekt de meeste aandacht in de huiskamer. ‘Decoratie is niet zo belangrijk voor ons. Al zou ik graag een keer juwelen ontvangen van Américo,’ plaagt Mariana.

Kunstwerk van Romero Brito in de huiskamer

Américo is meer geïnteresseerd in uitbreiding van de boekenkast des huizes. Zijn voorkeur gaat daarbij uit naar werken over technologische ontwikkeling, Braziliaanse geschiedenis en de romanschrijvers J.M. Coetzee, Philip Roth en Machado de Assis.

De duurste voorwerpen in huis zijn elektronica. Mariana is onafscheidelijk van haar iPhone. Américo hecht aan zijn iPad 2 (‘vooral om Candy Crush te spelen’) en zijn Apple TV, een apparaatje waarmee ze digitale media kunnen ontvangen op hun flatscreen-tv.

Het belangrijkste bezit voor Américo is de laptop (700 euro) waarop hij thuis werkt. Hij investeerde onlangs 600 euro in vertaalsoftware om zijn productie op te voeren. ‘Ik kon de vraag naar vertalingen Portugees-Engels niet meer aan. Brazilianen kijken meer over de grens dan vroeger, maar hun Engels blijft slecht. Zo kan ik profiteren van mijn schooljaren in Europa.’

Doel is om de omzet snel op te krikken naar 2.500 euro. ‘We hebben meer inkomen nodig. Zeker als Alícia over een paar jaar naar school gaat,’ zegt Mariana. Zij wil op haar beurt weer aan het werk als marktonderzoeker.

Sober interieur: 'Decoratie is niet zo belangrijk voor ons.'

De scholing van Alícia bezorgt Américo grijze haren. Hij ziet een keuze tussen twee kwaden: een slechte openbare school of peperduur privéonderwijs. ‘Het is een groot dilemma. Enerzijds wil je de beste scholing voor je kind. Anderzijds wil je haar niet in een elitaire bubbel plaatsen. Op particuliere scholen zitten geen arme en donkere kinderen. Ik wil niet dat Alícia dat normaal gaat vinden.’

Voor Mariana is een gratis openbare school geen optie vanwege de gebrekkige kwaliteit. ‘Brazilië is nu eenmaal een klassensamenleving. Hoewel we Alícia straks niet naar de duurste particuliere school sturen, ben je nog altijd 600 euro per maand kwijt.’

Een tweede kind ziet ze, in tegenstelling tot Américo, niet zitten, vanwege de torenhoge schoolgelden. ‘Dan moeten we eerst de loterij winnen.’

zaterdag, februari 21, 2015

Kraan dicht tijdens het inzepen

Uit Elsevier van deze week.
----------------------------------------------------------------------------------
Brazilianen hebben er naast corruptie, economische beslommeringen en belabberd openbaar vervoer een extra zorg bij. Komt er binnenkort nog water uit de kraan?

Weinig volkeren baden zich zo vaak als de Brazilianen. Twee keer per dag geldt als het absolute minimum voor de met hygiëne begane Zuid-Amerikanen. Braziliaanse toeristen verbazen zich in Europese steden soms over de zweetlucht in lokale metro's.

Het hoge waterverbruik botst nu echter met de extreme droogte in grote delen van het tropische land. Vooral in São Paulo is de situatie kritiek.

Het grootste waterreservoir (Cantareira) ligt er midden in de regentijd bij als een dorre woestenij. Het peil is gedaald tot 10%. Een derde van de twintig miljoen 'paulistanos' is afhankelijk van Cantareira.

In de lift van mijn gebouw: foto van Cantareira met oproep tot zuinig watergebruik

Buitenwijken kampen al maanden met rantsoenen. "Ik douche 's avonds met een teiltje dat ik 's ochtends vul. Dan is er meestal wel water", zegt Francisco Moreira (52), een portier uit de periferie van São Paulo.

Sinds kort staan ook de rijkere centrale wijken in toenemende mate droog. Zo moeten bars en restaurants regelmatig sluiten omdat er 's avonds geen water is voor de afwas en wc.

Intussen wordt lang douchen verder ontmoedigd via boetes voor veelgebruikers en kortingen voor zuinige huishoudens. Lia Taka (30) draait de douchekraan daarom dicht tijdens het inzepen. "En ik vang het water op voor de wc en de plantjes", vertelt de voedingsdeskundige.

Andere locals douchen vaker buitenshuis. De goedkope openbare zwembaden van São Paulo puilen deze zomermaanden nog meer uit dan gewoonlijk.

Op korte termijn zit er weinig anders op dan bidden tot regengod São Pedro. De stad heeft een zondvloed nodig voor eind maart de droge tijd weer begint. Elienede Santos, een 42-jarige werkster, vreest het ergste. "Ik ben bang dat het dit jaar oorlog wordt om water."

woensdag, februari 11, 2015

Oceaanfietser op weg naar de Andes

Uit De Telegraaf van vandaag.
------------------------------------------------------------------------
Na zijn door een haaiaanval afgebroken oversteek van de Atlantische Oceaan maakt Apeldoorner Ebrahim Hemmatnia (38) zich in Natal klaar voor de eerste landetappe van zijn reis rond de wereld per amfibische fiets.

Volgende bestemming: Lima. Onderweg wachten de Braziliaanse hoogvlakte en de Andes. De Nederlandse Iraniër ziet zich wel over het hooggebergte fietsen met zijn zes meter lange gevaarte.

"Ik heb getraind op de Postbank, haha", vertelt de goedlachse geograaf vanuit de Braziliaanse strandstad. "Bergop ga ik twee, drie kilometer per uur. Het is geen F16 maar ik heb ook helemaal geen haast."

Trainen voor de Andes (hier in de Hollandse duinen)

Vier jaar trok 's werelds eerste oceaanfietser uit voor zijn unieke monstertocht langs de complete evenaar. Op 23 november vertrok hij vanuit Dakar richting Zuid-Amerika.

"Mensen dachten dat het met de eerste golf klaar zou zijn. Maar de ontwerpers hebben geweldig werk geleverd. Golven van twee verdiepingen hoog gleden gewoon onder me vandaan," zo looft de avonturier zijn bootfiets Melanie.

Minder prettig was de ontmoeting met een vermoedelijk piratenschip zeshonderd kilometer ten zuiden van de Kaapverdische Eilanden. "Een anonieme boot met een grote radar kwam hard op me afvaren. Op dat moment was ik even blij dat ik geen grote sponsor heb. Ze zagen dat er niets te halen viel en draaiden om."

De route

Haaien bleken de grootste lastpakken onderweg. "Ze lieten me twee weken lang geen moment uit het oog. Drie links, drie rechts, twee van voren. De bootfiets lijkt kennelijk op een vis van onderen. De haaien tilden me steeds uit het water, een centimeter of dertig. Vooral 's nachts was het eng. Ik ben maar gewoon doorgefietst."

De wielen worden er uiteraard afgeschroefd op zee. Daar drijft de traparbeid een elektromotor aan. Acht uur fietsen is goed voor 24 uur varen.
Maar vorige week was het op achthonderd kilometer van de Braziliaanse kust ineens einde oefening voor Melanie. "Een haai gaf een harde klap terwijl ik even sliep. Even later begon mijn roer raar te doen. Ik was stuurloos."

Gelukkig maakte de Braziliaanse luchtmacht snel werk van zijn noodsignaal. De redding van de 'Hollandse bootfietser' was groot nieuws in het hele land. Handig want het gaf de wereldverbeteraar een podium voor het motto van zijn tocht: een wereld zonder grenzen.

"Landen moeten elkaar veel meer helpen. Waarom is er zo weinig aandacht voor het slechte onderwijs in gebieden rond de evenaar? Dat zijn problemen die de hele wereld raken."

Ebrahim op zee

Na Lima wacht de Stille Oceaan. Aan haaien ook daar geen gebrek, weet Hemmatnia. "Ik moet ervoor zorgen dat mijn boot minder aandacht trekt. Het zou fijn zijn om een wapen mee te nemen maar dat mag geloof ik niet. Op de Atlantische Oceaan had ik alleen een stok. Dat schoot niet op."

Verder is hij van plan minder voedsel meenemen dan de 150 kilo van de eerste etappe. "Ik wil lichter zijn, ruimte voor mezelf hebben in de bootfiets. Misschien kan ik zelf vis vangen op de oceaan. Elke dag sushi eten, haha."

De kans dat hij levend Dakar haalt, schat hij op 50%. "Je kunt ook van weekend naar vakantie naar kerstdagen leven en dan dood gaan. Ik ga gewoon voor mijn droom."

De expeditie is te volgen via www.willpowered.nl

woensdag, februari 04, 2015

Petrobras bezuinigt - Slecht nieuws voor SBM

Uit De Financiële Telegraaf van vanochtend.
--------------------------------------------------------------------------------------
De Braziliaanse oliereus Petrobras trekt komende vijf jaar een kleinere schoen aan. Het staatsbedrijf stelt de verdubbeling van de productie (nu 2,1 miljoen vaten per dag) uit tot na 2020. Het mes gaat in de investeringen (30% in 2015) en exploratie wordt op een heel laag pitje gezet.

Het slechte nieuws voor lokale Nederlandse toeleveranciers komt niet als een verrassing. Petrobras wordt, naast natuurlijk de lage olieprijs, geplaagd door een corruptieschandaal dat zich als een olievlek over de Braziliaanse economie verspreidt. Gisteren werd bekend dat Petrobras-topvrouw Graças Foster voor het einde van de maand het veld ruimt voor een nog onbekende opvolger.

Een groot onderzoek van de Braziliaanse justitie (Operatie Wasstraat) wijst uit dat de smeergeldbetalingen van SBM Offshore aan Petrobras geen uitzondering maar regel waren tussen 2004 en 2012. Tientallen bedrijven betaalden 3% tolgeld over contracten, waaronder grote Braziliaanse bouwconcerns. Enkele bouwmagnaten moesten hun villa's onlangs voor een cel verruilen. Het maakt de verantwoordelijke rechter Sergio Moro tot nationale held in een land waar klassenjustitie gewoonlijk hoogtij viert.

SBM is even uit de schijnwerpers door Operatie Wasstraat maar allesbehalve uit de zorgen. Om kosten te sparen zegde Petrobras onlangs de huur op van het SBM-olieplatform (FPSO) in het Marlim Sul-veld. Het blok wordt aangesloten op twee andere FPSO's. Het staatsbedrijf moet zuinig zijn op zijn kas nu kapitaal ophalen voorlopig geen optie is door de reputatieschade die het schandaal berokkent.

Verder zit er voor SBM een boete van de Braziliaanse rekenkamer(CGU) in de pijplijn. Deze dreigt hoger uit te vallen dan de schikking van 210 miljoen euro met Nederlandse justitie. De onlangs opgestapte CGU-voorzitter Hage noemde dit bedrag "lachwekkend" (laag) gezien de omvang van de SBM-portefeuille in Brazil.

Ook Petrobras zelf dreigt SBM met een graai uit de kas, zo viel afgelopen week op te maken uit de presentatie van de derdekwartaalcijfers. Een interne onderzoekscommissie buigt zich over de hoogte van de claim wegens geleden materiële en reputatieschade. Bovendien is het Schiedamse bedrijf uitgesloten van Braziliaanse tenders door het schandaal dat zich nog jaren voort kan slepen.

Terwijl SBM zich in de luwte houdt, hebben de gedetineerde bouwbonzen de tegenaanval geopend. De slachtofferrol van Petrobras is de wereld op zijn kop, vinden ze. Bedrijven werden in hun ogen afgeperst want wie geen tol betaalde, deed geen zaken met het staatsoliebedrijf. Petrobras-directeuren biechten in ruil voor strafvermindering op dat ze de poet verdeelden met politieke partijen van de toenmalige regeringscoalitie. "Dacht je dat ik uit mezelf geld aan politici zou geven?", aldus directeur Jose Pinheiro van WK-stadionbouwer OAS.

Ook de Amerikaanse SEC (Securities and Exchange Commission) heeft Petrobras in het vizier. Onderzocht wordt wat er via de Amerikaanse anticorruptiewet valt terug te halen voor gedupeerde aandeelhouders. Het Petrobras-aandeel is nog maar drie euro waard.

Ondanks de zware averij is de kans op zinken klein voor het vlaggenschip van de Braziliaanse industrie. Tegenover de verdampte beurswaarde (35 miljard euro, bijna 75% minder dan in 2011) staat een solide 165 miljard euro aan activa. Zijn oliereserves behoren tot de grootste ter wereld.

Operatie Wasstraat is een "historische stap" richting een moderner, transparanter Petrobras, meent de bekende Braziliaanse ondernemer Ricardo Semler. Verkopen aan Petrobras is volgens de baas van Semco al sinds de jaren zeventig "onmogelijk zonder omkoping. Het verschil is dat de percentages aan het dalen zijn. En dat de politie nu vrij is om corrupte directeuren op te pakken."

vrijdag, januari 30, 2015

Column: Tien Plagen

Uit De Telegraaf van gisteren.
---------------------------------------------------------------
Brazilië kent geen vrolijke start van 2015. Het lijkt wel of de tien plagen momenteel neerdalen over het gastland van de komende Olympische Spelen.

Allereerst is regengod São Pedro helemaal van slag. Na een ongekend warm en droog 2014 bewijst januari dat het nog erger kan. Een apocalyptisch scenario doemt op voor São Paulo nu het grootste waterreservoir (Cantareira) in volle regentijd verder verpietert tot een dorre woestijn. “In het beste geval is het water in juli op. In het slechtste geval in maart”, sombert Ana, een bevriende lokale waterexpert.

Ik bof dat er nog dag en nacht water uit mijn kraan komt. Miljoenen stadsgenoten hebben minder geluk. Des te wranger is het dat automobilisten af en toe dobberend door de straten gaan. De opgekropte hitte zorgt aan het einde van de dag voor stortbuien en overstromingen in de stad. Maar daar koopt het buiten São Paulo gelegen Cantareira niks voor.

Ook elders in Brazilië staan stuwmeren zorgelijk laag. De van waterkracht afhankelijke energiesector loopt op zijn tenen. Op een bloedhete maandag trok de netbeheerder twee uur lang de stekker uit bijna het halve land. "God is Braziliaan en gaat voor regen zorgen”, zo bleef energieminister Braga optimistisch.

Intussen stapelt slecht nieuws zich op van de nieuwe regering van de herkozen president Rousseff. Belastingverhogingen. Snoei van pensioenen en ww-uitkeringen. Duurdere benzine en buskaartjes waartegen in São Paulo fel wordt geprotesteerd. Een almaar uitdijend miljardenschandaal bij staatsoliebedrijf Petrobrás.

Rousseffs beloofde kruistocht tegen corruptie lijkt bij voorbaat kansloos gezien het gemiddeld lage allooi van haar 39-koppige kabinet. Dieptepunt was de benoeming van sportminister George Hilton, een obscure dominee die naar eigen zeggen niets van sport weet.

Zo kampt Brazilië al voor carnaval met een collectieve kater. Meerdere gemeenten hebben de festiviteiten zelfs afgelast om water te sparen.

maandag, december 29, 2014

André Hazes-kerk; succesformule in Brazilië?

Uit De Telegraaf van vandaag.
--------------------------------------------------------------------------------
Américo (39), een zelfstandig vertaler uit São Paulo, zint op een makkelijkere manier om zijn brood te verdienen. De Braziliaan overweegt een kerk te beginnen.

"Een André Hazes-kerk lijkt me wel wat", vertelt de atheïst die in Nederland heeft gewoond. "Dan heb ik gelijk een slogan: 'Zij gelooft in mij’. Het slaat vast aan. Brazilianen houden van nieuwigheden uit het buitenland."

Américo kan zich informeren via een speciale handleiding voor kerkoprichters. Volgens het boek is de procedure in twee dagen gepiept. Zo is het begin alvast soepeler dan het opstarten van een bedrijf (duurt gemiddeld 3,5 maand in Brazilië).

Er zijn meer voordelen. Kerkleiders ontlopen de dienstplicht en een trits belastingen (op inkomsten, motorrijtuigen, onroerend goed en financiële transacties). Ze hebben recht op een individuele cel bij gevangenisstraf. En ze kunnen familie en vrienden dezelfde zegeningen bezorgen door hen tot dominee te benoemen.

De vipbehandeling voor het clerus veroorzaakt een wildgroei aan wonderlijke kerken. Laatst stuitte ik in Novo Airão, een Amazonegehucht van 16.000 zielen en ongeveer honderd tempels, op de obscure Kerk van het Vierkante Evangelie. Ook stond er een tempel ter meerdere Glorie van het Westen van het Amazonegebied.

Kerk van het Vierkante Evangelie

"Er zijn veel nepkerken", bromt een lokale protestant die zelf 10% van zijn loon (de ‘dízimo’) geeft aan 's lands grootste pinksterkerk Assemblee van God. "Zogenaamde dominees kopen dure nieuwe auto’s van de donaties. Helaas trappen mensen er in.”

Terug in São Paulo is ‘priester Elvis’ de jongste hit onder katholieken. De voormalige aardrijkskundeleraar scoort volle kerken met zijn zwoele zangstem. Na de swingende mis gaan de cd’s van de Braziliaanse Elvis als warme broodjes over de toonbank.

Dat plan voor een Hazes-kerk is misschien helemaal zo gek nog niet.

zondag, november 30, 2014

Column Amazone

Verscheen onlangs in De Telegraaf.
-------------------------------------------------------------------------
In Brazilië werd afgelopen veertig jaar gemiddeld om de zeven seconden een voetbalveld aan Amazonewoud platgelegd. Het Braziliaanse deel (60% van het totale bos) slonk in die tijd met bijna 20%.

Nog eens 30% van het ecosysteem raakte beschadigd, zo schat klimaatwetenschapper Antonio Nobre in een recent rapport (The Future Climate of Amazonia).

Alarmerende cijfers die hier in São Paulo nauwelijks een rimpeling teweeg brengen. De paulistanos zijn de grootste afnemers van Amazonehout maar houden zich weinig bezig met de toekomst van het duizenden kilometers verderop gelegen regenwoud.

Onverstandig, vindt Nobre. De extreme droogte waarmee de megastad al het hele jaar kampt - miljoenen huishoudens worden opgezadeld met waterrantsoenen - wordt mede veroorzaakt door ontbossing in het Amazonegebied. Na jarenlange afname nam deze afgelopen maanden weer schrikbarend toe.

Daardoor dreigt het volgens Nobre vaker een dorre boel worden in het vruchtbare Braziliaanse zuiden. De rijke landbouwgebieden rond São Paulo liggen op een breedtegraad waar op andere continenten woestijnen overheersen.

Dat het in het zuidoosten van Zuid-Amerika doorgaans wél genoeg regent, is deels te danken aan het 'zwetende' Amazonewoud. Verdamping door bomen vormt daar de bron voor een 'vliegende rivier' die tot in het noorden van Argentinië voor neerslag zorgt.

Door de ontmanteling van deze enorme waterpomp dreigt een catastrofe voor de regio waar 70% van het geld wordt verdiend op het continent.

Ik vier momenteel vakantie in de Amazone. Ik heb mijn vriendin uit São Paulo, die zoals veel locals menigmaal in Europa en Noord-Amerika is geweest maar nog nooit in het hoge groene noorden van haar eigen land, zo ver gekregen om een keer mee te reizen naar het domein van indianen en anaconda's. Voordat het te laat is.