Spelen in Rio's afvoerput - Nederlander organiseert Olympische tegenhanger voor Rio's allerarmsten

Uit De Telegraaf van vandaag.
-------------------------------------------------------------------------------------
Een kleine week voor de Olympische Spelen werden gisteren Favela Games georganiseerd voor de achterbuurten van Rio. "De echte Spelen leven hier nauwelijks", vertelt de Rotterdamse initiatiefnemer Robert Smits (58) in een beruchte favela (Antares) op veertig kilometer van Copacabana. "De stadions liggen ver weg en de kaartjes zijn duur voor arme Brazilianen. Daarom organiseren we een tegenhanger voor Rio's schaduwkant."

Bijna een kwart van de 6,5 miljoen inwoners van de strandmetropool woont in de wijken waar het aan alles ontbreekt. De voorselecties waren dan ook streng: er was gisteren slechts plek voor 350 jonge deelnemers.

Ze streden in vijf sporten om de medailles: voetbal, volleybal, atletiek, handbal en tafeltennis (ofwel 'pingie-pongie'). De Braziliaanse vechtdans capoeira deed mee als demonstratiesport.

"Het goud op de honderd meter is voor mij. Ik ben de Bolt van Antares", bluft Cauan (12) voorafgaand terwijl een groepje zwaarbewapende drugssoldaten van een afstandje toekijkt. "Het toernooi leeft heel erg", zegt middenvelder Kayky (12) van het lokale voetbalteam enthousiast. "Er is hier verder niks te doen."

Het olympische voetbalteam van Favela Antares

De Olympische Spelen hebben een forse impact op Antares. Volgens Smits, met zijn hulpstichting (REMER) al vijfentwintig jaar actief in de marge van Rio, wordt de wijk in de aanloop naar mega-evenementen overspoeld door straatkinderen en daklozen.

"Antares is het afvoerputje van Rio. De gemeente heeft hier een opvang die altijd volloopt als er veel toeristen in de stad zijn. Er wordt een verordening gebruikt om verslaafden tot opname te dwingen. Negentig procent van de straatkinderen is aan crack." Ook het lokale openbaar ministerie trok eerder aan de bel over de dumppraktijen.

Voor berichten dat Rio's militaire politie straatkinderen systematisch zou executeren, is daarentegen geen enkel bewijs. Smits: "Dat is grote onzin. Kijk, er is sprake van sociale schoonmaak en dat is heel kwalijk. Maar die verhalen over moordpartijen kloppen echt niet."

Om Antares naast medailles een blijvende olympische erfenis mee te geven, gaan de opbrengsten van de Favela Games naar een nieuw sportveld. REMER runt daarnaast al een lokale school en een uitzendbureau om jongeren een alternatief te bieden voor de drugshandel.

In Antares hebben kinderen niet veel meer om mee te spelen dan houten geweertjes en op straat gevonden troep

Regenboognatie verbleekt op WK-tribunes

Uit De Telegraaf.
--------------------------------------------------------------------------
'Copa pra quem?' (WK voor wie?), staat er op de voorgevel van het krot van Washington Gleybson (31). De bewoner van een van de vijftien sloppenwijken rond het WK-stadion in São Paulo waar Oranje woensdag de halve finale speelt, geeft zelf antwoord op de vraag.

"Het WK is voor de rijken, voor de blanken. Kaartjes zijn voor ons veel te duur. De gewone man staat buitenspel", treurt de donkere Braziliaan in zijn keurige maar benauwde huiskamer met uitzicht op een open riool.

De leider van de lokale bewonersvereniging volgt het toernooi via de tv. De beelden van de wedstrijden lijken de kanariegeel uitgedoste voetbalfanaat gelijk te geven. Er is op de tribunes weinig te bespeuren van de Braziliaanse regenboognatie.

Hoewel iets meer dan de helft van de bevolking zich halfbloed (43%) of zwart (8%) noemt, is er amper een getinte toeschouwer te zien. Zelfs bij het duel Duitsland-Ghana in de Afro-Braziliaanse speelstad Salvador beperkten de donkere stadionbezoekers zich tot de meegereisde fans uit Ghana.

'WK voor wie?' Graffiti op de gevel van Gleybson, vlakbij het WK-stadion.

Onderzoeksbureau Datafolha nam afgelopen week de proef op de som bij de wedstrijd Brazilië-Chili. Twee derde van de kaartjeshouders bleek blank en 90% rekende zich tot de rijkste 15% van de bevolking (de zogeheten A- en B-klasse).

Armoede en een donkere huidskleur gaan - 125 jaar na de afschaffing van de slavernij - nog altijd hand in hand in Brazilië. De grote meerderheid van de getinte Brazilianen verdient hooguit één of twee keer het minimumloon (240 euro). Een WK-kaartje (kosten: 70 tot 750 euro) is voor hen een rib uit het lijf.

De Fifa stelt zo'n 5% van de kaartjes met 50% korting beschikbaar aan onder meer studenten en ouderen. Verder verdeelde de Braziliaanse regering 100.000 entreebewijzen onder bouwvakkers in WK-stadions, uitkeringstrekkers en indianen.

Ook de sloppenwijk van Gleybson kreeg twee kaartjes cadeau. "Ze maken zeker een grapje. Twee kaartjes voor 377 families", gromt de Braziliaan. "Militairen blokkeren de toegang tot het stadion op wedstrijddagen. Daardoor moeten we 50 minuten omlopen voor de metro. Het is een gebrek aan respect."

Toch valt er ook zeker wat te juichen in de sloppen rond de Arena Corinthians. Door druk van de gemeente São Paulo liet de FIFA vierhonderd lokale bier- en frisverkopers toe in de exclusieve zone rond het stadion.

Voorts profiteren de favela's mee van de opknapbeurt van de rauwe stadionomgeving in het lang vergeten oosten van São Paulo. Zo wordt de sloppenwijk van Gleybson aangesloten op de waterleiding en het stroomnet. "Dat was zonder het WK niet gelukt."

Washington Gleybson volgt het WK thuis voor de buis

'Funda voor favelas is gat in de markt'

Ook uit De Telegraaf van vandaag.
------------------------------------------------------------------------------
Lang gevreesde sloppenwijken van Rio de Janeiro zijn tegenwoordig in trek bij buitenlanders die vluchten voor de torenhoge huren in de strandbuurten van de Braziliaanse metropool.

"Huizen zijn hier bijna tien keer goedkoper dan in Copacabana. Bovendien voel ik me hier veiliger dan daar beneden", zo vertelt antropoloog Elise Roodenburg over de pal achter het strand gelegen favela Morro da Babilônia (Babylonische Heuvel).

De Nederlandse kocht onlangs een 2-kamerwoning in de sloppenwijk, compleet met een stukje regenwoud vol aapjes en toekans. Huizen kosten volgens haar tussen € 15.000 en € 60.000 op de mooi gelegen rots.

De Babylonische Heuvel was in 2009 één van de eerste favelas waar de lokale 'vredespolitie' de macht overnam van een zwaarbewapende drugsbende. Vijf jaar later is bijna een kwart van de duizend sloppenwijken van Rio met meer of minder succes 'gepacificeerd'.

De favela van Roodenburg is opgeknapt door de bezetting. Schietpartijen die routine waren, zijn nu uitzondering. Voorzieningen als riolering, elektra en vuilnisophaal zijn verbeterd. "Het gevoel van veiligheid komt door de sterke sociale controle. Favelas zijn gezellige dorpjes in de anonieme grote stad."

Voor rijke Brazilianen staan sloppen echter synoniem aan misdaad en misère. Zijn die gringos soms levensmoe?

"Buitenlanders zijn minder huiverig voor favelas," zegt Jaïr Halevi, een jonge Nederlandse ondernemer die voor € 220 per maand een kamer huurt in een sloppenwijk met uitzicht op Copacabana. "Het is hier top, de pacificatie is geslaagd. Alleen de klim naar huis is wel pittig. Soms pak ik een motortaxi aan de voet van de heuvel."

Jaïr Halevi op zijn sloppenheuvel

Door de nieuwkomers zit het prijsniveau in favelas flink in de lift. Dat geldt bovenal voor Vidigal, een sloppenwijk achter Oranjestandplaats Ipanema die in trek is bij buitenlanders. Honderden hebben er een huis gekocht, onder wie oud-voetballer David Beckham en rapper Kanye West.

"De huren zijn 200% tot 300% gestegen sinds de pacificatie" (in 2012), verzucht de voorzitter van de lokale bewonersvereniging Marcelo da Silva. De Braziliaan vindt het wrang dat de wijk daardoor onbetaalbaar wordt voor veel oorspronkelijke bewoners. "Net nu de overheid iets aan de voorzieningen doet na al die bendeoorlogen."

Volgens critici is de vredespolitie slechts bedoeld om strategisch gelegen sloppen in toom te houden tijdens het komende WK en de Olympische Spelen (2016). Rio's autoriteiten ontkennen dat de bezetting tijdelijk is.

Roodenburg is niet bang dat haar wijk na 2016 weer in criminele handen valt. Ze heeft zelfs plannen voor een eigen makelaarsbedrijfje voor sloppenwijken. "Een soort Funda voor favelas. Zoiets bestaat nog niet en ik ken veel mensen die iets willen kopen."

Mogelijke adder onder het gras is dat er geen plek in het kadaster is voor woningbezit in informele wijken. Maar als een stuk grond minstens vijf jaar bewoond is, kan een aankoop wél worden geformaliseerd via de lokale bewonersvereniging en Rio's deelstaatbestuur. "Het komt dan in een minikadaster dat rechtsgeldig is", verzekert de Nederlandse favelamakelaar in spe.

Sloppenbewoners São blij met WK

Uit de krant van vandaag.
-------------------------------------------------------------------------------
Een goede vier maanden voor de aftrap van het WK Voetbal is de omgeving van de Arena Corinthians in São Paulo nog één grote bouwput. Het ruige, verre oosten van de Braziliaanse megastad waar Oranje op 23 juni zijn laatste groepswedstrijd tegen Chili speelt, ondergaat een ingrijpende opknapbeurt.

Dat betekent voor honderden bewoners van de sloppenwijk Vila da Paz - op achthonderd meter van het stadion - dat ze binnenkort moeten verhuizen. En daar zijn ze maar wat blij mee, vertelt secretaris Drancy Silva (58) van de bewonersvereniging.

"Het WK wordt voor ons een grote overwinning", juicht de gepensioneerde busconducteur in zijn benauwde krot langs een riviertje dat fungeert als open riool. Op een kalender boven het bed van de op krukken lopende Braziliaan (hij werd op jonge leeftijd door polio getroffen) is de maand juni omcirkeld met een rode viltstift.

“We vragen hier al jaren tevergeefs om betere voorzieningen", aldus de goedlachse gehandicapte die al achttien jaar in de favela woont. "Maar sinds oktober luistert de gemeente ineens naar ons. Allemaal dankzij het WK!"

Alle families die op de rivieroever wonen, krijgen voor juni een sociale woning drie kilometer verderop. Hun huisjes worden gesloopt gezien het gevaar van overstromingen en aardverschuivingen.

Silva is er allesbehalve rouwig om. “Kijk, dit wordt ons gebouw. Veel comfortabeler toch?", vertelt hij terwijl hij een foto toont op zijn computer. Hij klikt door naar luchtfoto's van Vila da Paz, waarop is te zien dat de overvolle oever de laatste tijd nieuwe bewoners heeft gekregen. Ze nemen de stank voor lief om mee te profiteren van de gunstige woningruil.

“Iedereen wil hier ineens wonen. We zitten op goud", lacht Solange da Paz (27), een zwaarlijvige kapster die op een bloedhete namiddag voor haar houten krot zit. In de verte torenen hijskranen uit boven het stadion, dat naar verwachting pas in april wordt opgeleverd.

De donkere Braziliaanse hoeft niet te vertrekken voor het WK. Wie niet op de riskante oever woont, verhuist pas in 2016 naar andere sociale woningbouw die in aanbouw is. "Mooi, maar wel jammer dat we zo lang moeten wachten", zegt Da Paz. De favela wordt intussen opgeknapt, belooft de gemeente.

Ook elders in de omgeving van het stadion overheerst vreugde over de kansen die het WK creëert voor de zogeheten 'Lost Zone' (naar 'Zona Leste', oostkant) van São Paulo. Het lang vergeten stadsdeel herbergt 35% van de 'paulistanos' en slechts 16% van de lokale werkgelegenheid.

Deze verhouding moet minder scheef worden door investeringen van honderden miljoenen euro's in infrastructuur, winkelcentra, hotels en een technische school rond het stadion. Belastingprikkels voor bedrijven die zich in het oosten vestigen, moeten ervoor zorgen dat de prille economische bloei na het WK doorzet.

Interview met de sheriff van Rio de Janeiro

De veiligheidschef van Rio de Janeiro, José Mariano Beltrame, oogst lof in Brazilië voor zijn strijd tegen de drugs- en politiemaffia. Onder de onkreukbare sheriff en zijn 'vredespolitie' is het moordcijfer 40% gedaald in de strandmetropool die in volle voorbereiding is op het WK Voetbal (2014) en Olympische Spelen (2016).

"Rio is gespleten tussen de benedenstad en de sloppenheuvels. Ik wil die twee werelden bij elkaar te brengen", vertelt hij in een exclusief interview met Elsevier Juist.

We ontmoeten Beltrame (56) op een broeierige oktobermiddag op de top van Favela Dona Marta, een vrijwel loodrecht omhoog gebouwde sloppenwijk onder de oksel van het beroemde Christusbeeld op de Corcovado-berg.

Beltrame en uw verslaggever (credit: Raquel Cunha)

Er kuieren vier lijfwachten achter hem aan. "Er lopen negentien doodsbedreigingen tegen hem", zo weet de persvoorlichter te melden. "Ik sta daar niet bij stil. Het hoort bij mijn werk", reageert de politiebaas nuchter.

Met zijn blauwe ogen, blonde haar en zuidelijke accent is Beltrame een opvallende verschijning tussen de overwegend donkere sloppenbevolking van Rio de Janeiro. De cariocas (inwoners van Rio) noemen hem gaúcho, de bijnaam voor Brazilianen uit de zuidelijke deelstaat Rio Grande do Sul bij de grens met Uruguay en Argentinië.

De telg uit een Noord-Italiaanse migrantenfamilie groeide op in Santa Maria, een welvarende universiteitsstad die begin 2013 even wereldnieuws was door een gruwelijke discobrand die 242 levens eiste. Na het afronden van drie studies (Rechten, Bestuurskunde en Bedrijfskunde) slaagde hij in 1981 voor het zware toelatingsexamen van de federale politie en specialiseerde hij zich in de bestrijding van drugs- en wapensmokkel.

In 2003 werd hij overgeplaatst naar het grote Rio (6,4 miljoen inwoners). "Een stad met een heel andere cultuur," aldus Beltrame, die zijn koele geboortestreek meer op Europa vindt lijken dan op het meer Afrikaanse Rio van samba en carnaval.

Voor zijn politiewerk was het gunstig om als outsider in Rio neer te strijken, meent hij. "De politie van Rio is traditioneel corrupt en gewelddadig," zegt hij uitkijkend over de benedenstad die acht maanden voor de aftrap van het WK nog een grote bouwput is.

Links de beroemde Suikerbroodberg. Aan de voet van de heuvel ligt de wijk Botafogo.

De Cidade Maravilhosa (Wonderschone Stad) die hij in 2003 aantrof, deed haar bijnaam weinig eer meer aan. In de laatste decennia van de 20e eeuw verloor de gewezen Braziliaanse hoofdstad (1763-1960) haar politieke en economische hoofdrol in het Zuid-Amerikaanse land. Federale ambtenaren vertrokken naar de futuristische nieuwe hoofdstad Brasília en bedrijven naar de dynamische industriestad São Paulo.

Het iconische Rio bleef wel een magneet voor migranten uit het arme noordoosten van Brazilië. De sloppenwijken stroomden vol en veranderden bij afwezigheid van de autoriteiten in vrijstaatjes van zwaarbewapende drugscriminelen. De corrupte militaire politie van Rio liet de bendes veelal ongemoeid zolang ze genoeg smeergeld betaalden.

"Kijk, daar beneden ligt het Stadspaleis van de burgemeester", zegt Beltrame wijzend naar Botafogo, een sfeervolle koloniale wijk waar Clarence Seedorf sinds vorig jaar furore maakt bij de gelijknamige voetbalclub. "Het werd geblindeerd uit vrees voor 'verdwaalde' kogels uit Dona Marta. Overheden deden niets aan de oorzaken van het geweld."

Hij loopt langs een muurtje vol kogelgaten bij de top. "Dit was de executiemuur van de drugsbende", weet hij. Ernaast ligt tegenwoordig een voetbalveldje op de plek waar in 1996 Michael Jackson met een helikopter landde. De Amerikaanse popster gebruikte Dona Marta als decor voor een videoclip bij zijn hit 'They don't care about us'. "Daar heeft hij de drugsbende veel geld voor betaald", sneert Beltrame over deze ultieme vernedering van Braziliaanse politici.

Onderaan deze trap ligt het veldje waar Jackson landde. De executiemuur ligt rechts (buiten beeld)

Er was in Rio, kortom, werk aan de winkel voor de ijverige politieman uit Rio Grande do Sul. Hij klimt op het lokale kantoor van de federale politie algauw op tot inlichtingenchef en Interpolbaas. Als Beltrame op een sambafeest in 2004 een knappe gymlerares ontmoet, zijn tweede en huidige echtgenote Rita (48), is dat een extra reden om in Rio te blijven.

Eind 2006 krijgt hij een telefoontje van de jonge, net gekozen gouverneur Sérgio Cabral. Rio mag een jaar later de Pan-Amerikaanse Spelen organiseren. Cabral maakt zich zorgen over de brutale 'schaduwmacht' in zijn sloppen, die met enige regelmaat delen van de stad plat legt. Hij biedt Beltrame carte blanche om de orde te herstellen. Het bestuur van de deelstaat zit weer wat ruimer bij kas, mede dankzij grote gas en olievondsten voor de kust.

De gaúcho hapt toe en krijgt na een paar maanden een lawine van kritiek over zich heen. Vlak voor de spelen vallen er namelijk negentien doden bij een grote politie-inval in het Complex van de Duitser, een berucht drugsbolwerk in het arme noorden van Rio.

"Ik moest iets doen", verdedigt hij later. "Het Rode Commando (de grootste drugsbende van Rio, KK) had méér munitie verzameld dan mijn complete politieapparaat."

Kinderen in Dona Marta

Beltrame wil af van de bloedige, vruchteloze veldslagen (de bendes blijven na politieoperaties de baas in de sloppen). Ter inspiratie nemen Cabral en hij een kijkje in de Colombiaanse steden Bogotá en Medellín. Torenhoge moordcijfers uit de jaren negentig zijn daar scherp gedaald door sloppenwijken te heroveren op criminelen en onder toezicht van wijkagenten op te knappen met sociale voorzieningen.

Rio volgt het Colombiaanse voorbeeld. Eind 2008 is Dona Marta de eerste favela die wordt ontzet om een Eenheid van de Pacificerende Politie te installeren. Vijf jaar later heeft deze nieuwe 'vredespolitie' al 34 vestigingen die samen waken over een kwart van Rio's negenhonderd sloppenwijken.

Terwijl Beltrame het steile doolhof van Dona Marta afdaalt, vertelt hij over het beoogde verschil met Rio's reguliere korps. Voor de vredespolitie worden net afgestudeerde rekruten gebruikt. "Dat doen we om besmetting door de corrupte oude garde te voorkomen", zegt hij met de openhartigheid die hem niet populair maakt bij delen van zijn korps.

Het idee is dat de nieuwe generatie agenten dichter bij de bevolking staat. Wapengebruik wordt zo veel mogelijk ontmoedigd. Terwijl militaire agenten in de jaren negentig een bonus per gedode 'bandiet' ontvingen van een gouverneur, werkt Beltrame met de omgekeerde prestatieprikkel.

Bewoner Dona Marta

Verder laat hij - teneinde bloedvergieten te voorkomen - de bendes tijdig weten wanneer de politie 'hun' wijk bezet. Alleen de machtsovername in het Complex van de Duitser in 2010, door Rio's grootste krant O Globo vergeleken met de geallieerde invasie van Normandië, ging gepaard met fel crimineel verzet.

De 'pacificatie' van Dona Marta is een succes. Sinds vijf jaar worden er alleen nog kogels gelost door een lokaal paintballbedrijf. De 'prachtwijk' is zelfs uitgegroeid tot een toeristische trekpleister, mede dankzij een gratis liftje dat in Botafogo naar de top vertrekt. Met subsidie van Akzo Nobel is een plein vrolijk geverfd. Sommige bewoners werken als gids of souvenirverkoper.

"De bewoners van het asfalt durven weer omhoog te komen. Dat is goed voor de economie," zegt de lokale middenstandsvoorzitter Andrea Miranda (33) in haar winkeltje met Michael Jackson-prullaria.

"Het is fijn dat er niet meer geschoten wordt. Ik slaap beter", vertelt bewoonster Maria Eliane Costa da Silva (59) terwijl ze haar imposante klokkenverzameling in de huiskamer laat zien.

Maria Eliane Costa da Silva: 'Ik slaap beter zonder schietpartijen.'

Keerzijde voor de bewoners is dat het levensonderhoud duurder is geworden. De huizenprijzen zijn zo'n 400% gestegen sinds 2008. Stroomverbruik is niet langer 'gratis' omdat het elektriciteitsbedrijf zijn rentree kan maken in gepacificeerde wijken.

Beltrame is vandaag echter niet tevreden met het straatbeeld. Hij moppert over het afval en de open riooltjes langs de trappen. Al met al zit er veel te weinig schot in het verbeteren van de wijkvoorzieningen, vindt hij. "Agenten zijn geen vuilnismannen. Het schort nog aan een integrale aanpak. Helaas hebben niet alle autoriteiten haast," zo bekritiseert hij de reinigingsdienst, die anders dan zijn veiligheidsportefeuille van de deelstaat valt onder de stadsgemeente Rio.

Halverwege de berg arriveren we bij de 'Espaço Michael Jackson', een belvedère rond een bronzen beeld van The King of Pop. Een paar Duitsers staan te genieten van het schitterende uitzicht op de Suikerbroodberg, de lagune en Rio's weelderige stadsregenwoud.

Nog een kunstwerk in de Espaço Michael Jackson

De sheriff tuurt in de verte naar Copacabana en zijn woonbuurt Ipanema, de idyllische strandwijk waar de spelers van Oranje zullen verblijven tijdens het WK. Ook dit rijkste gedeelte van Rio's Zona Sul (Zuidzone) profiteert flink van de prille vrede in de achterliggende sloppenheuvels. Zo wordt er anders dan voorheen nauwelijks meer geschoten in de straten van Copacabana en Ipanema.

"De criminaliteit in die wijken gaat de kant op van Zweden", chargeert Beltrame, "maar in andere delen van de stad blijft het oorlog." Het gedaalde moordcijfer van Rio (24,7 per 100.000 inwoners; 40% lager dan in 2006 maar nog altijd twee keer zo hoog als in São Paulo) vindt hij geen reden om de vlag uit te hangen.

Ook de militaire politie van Rio blijft gewelddadig. Agenten doden tegenwoordig minder 'verdachten' bij dikwijls dubieuze 'confrontaties', maar het zijn er nog altijd ettelijke honderden per jaar. Zelfs de vredespolitie deed er laatst aan mee, zo bleek toen een metselaar uit de achter Ipanema gelegen favela Rocinha spoorloos verdween. Na een landelijke protestgolf werd duidelijk dat de epileptische man, genaamd Amarildo de Souza, was doodgemarteld door 'vredesagenten' die hem verdachten van banden met drugshandelaren.

Amarildo: Gemarteld en vermoord door de 'vredespolitie'.

Beltrame zucht diep. "Een heel, heel slechte zaak. Maar dit is echt een uitzondering. Ik heb 8600 vredesagenten (op een totaal van 62.000 politieagenten, KK) en er is één zo'n geval bekend. Het punt is dat rekruten niet geheel gescheiden zijn te houden van de rotte appels bij de politie. De vredespolitie heeft ook sergeanten, luitenanten en kapiteins nodig, dus er treedt besmetting op."

De sheriff heeft zo'n 1500 criminele dienders uit zijn korps gezet. Het lastige is echter dat velen van hen meteen nieuw emplooi vinden bij de 'milities', de gewelddadige paramilitaire tegenhangers van de drugsmaffia. De milities persen bewoners en winkeliers af in vooral het westen van Rio (rond het toekomstige Olympisch dorp) en zijn geïnfiltreerd in de politie en politiek. De bedreigingen aan het adres van Beltrame, die militieleiders als 'Robocop' en 'Batman' achter de tralies heeft gestopt, komen veelal uit deze hoek.

Een dag voor het interview met Beltrame neemt de verslaggever een kijkje in het Complexo do Maré, een sloppenstad van 130.000 inwoners die wordt beheerst door milities en drugsbendes. Het gebied in het arme noorden van Rio, bijgenaamd 'Gazastrook' vanwege de schietpartijen, ligt ingeklemd tussen twee hoofdwegen, waaronder de Linha Vermelha (Rode Lijn) naar het internationale vliegveld, en moet voor het WK gepacificeerd zijn.

15u 's middags, 33 graden, Nova Holanda (Nieuw Holland), een platte, drooggelegde 'polderfavela' in Maré. Er ontstaat onrust op een kruispunt waar een groep crackverslaafden ronddoolt. Een donkere, magere junk heeft zojuist een overval gepleegd op de andere hoofdweg (Avenida Brasil). Een olheiro (uitkijkpost) van de drugsbende meldt het voorval via een walkietalkie bij zijn superieuren. Drugsbazen verbieden andere delicten in en rond de wijk om geen aandacht van de politie te trekken.

Welkom in Nova Holanda

Twee minderjarige drugssoldaten verschijnen met semiautomatische geweren op het kruispunt om de politie af te schrikken. Terwijl omstanders rustig een biertje drinken in een bar op het kruispunt, richt één soldaat zijn loop op de voorruit van een aankomende stadsbus. De chauffeur mag in sukkelgang passeren.

De betrapte junk gaat intussen al een minuut of twintig tekeer tegen de verkenner die hem verklikt heeft. "Hij is niet slim bezig", mompelt een man in de bar. Na een lange scheldpartij lijkt het met een sisser af te lopen, totdat de verslaafde man weer opduikt en de verkenner begint te slaan. Hij tekent er zijn doodvonnis mee.

"We gaan de rat verstoppen", roept een dikke, met goud behangen drugsbaas die is komen aanlopen. Twee andere kindsoldaten - uitgerust met glimmende revolvers en een groene granaat op de heup - nemen de junk mee naar een 'rechtbank' even verderop. "Hij gaat kogel eten", merkt een oudere dame in de bar droogjes op.

Na vijf minuten loopt de man met bebloed gezicht terug naar het kruispunt. Hij moet zijn spullen van de stoep halen en wordt afgevoerd naar een onbekende executieplek. "Je moet respect hebben", preekt de dikke man tegen de omstanders. "Verder niets aan de hand. Het is rustig."

Enkele minuten later passeert een politiepatrouille. Een agent priemt een uzi uit het raam. De drugssoldaten zijn reeds gevlogen. De politie rijdt terug naar de Avenida Brasil.

Afgelopen juni kende een vergelijkbare situatie in Nova Holanda een nog slechtere afloop. Na een overval op de hoofdweg vluchtte een dief de wijk in. Een agent van Rio's elitekorps Bope werd bij de achtervolging doodgeschoten door een drugssoldaat. De Bope reageerde furieus en doodde op haar beurt acht mensen in Maré, onder wie enkele onschuldige bewoners.

Een vrolijker beeld uit Nova Holanda. Een Australisch rugbyteam op bezoek in de lokale boksschool.

De aanstaande politiebezetting blijkt dan ook gemengde reacties op te roepen in de wijk. Er wordt gesproken van een keuze tussen twee kwaden. De enige bewoner die zich met naam en toenaam uitspreekt vóór verdrijving van de drugsbende, is de scholiere Lidia Silva (14). "Mijn familie vertrekt als de vredespolitie niet snel komt. Laatst moest ik op school onder mijn bureau duiken voor een schietpartij. Zaten er na afloop kogelgaten in mijn rugzak. Zo gaat het niet langer."

Beltrame - we zijn terug bij het Jackson-beeld in Dona Marta - beaamt dat "de situatie in Maré heel slecht is. Maar we hebben nog een paar maanden nodig. Bezetting van Maré vereist 1500 vredesagenten. Er komen er maandelijks vijfhonderd van de academie."

Volgens zijn inlichtingen beginnen bendeleden Maré al te ontvluchten. Een waterbedeffect dat maakt dat Rio's periferie en omgeving worden overspoeld door criminelen. "We hebben niet de illusie dat we drugshandel kunnen uitbannen. Maar we raken de bendes wel door hun territoria af te pakken ", aldus de daadkrachtige gaúcho die naast Maré nog vier bezettingen belooft voor eind 2014.

Na het WK kiest Rio een opvolger van Cabral. Door verdenkingen van corruptie veranderde de populaire gouverneur in juni in kop van jut van honderdduizenden protesterende cariocas. Het kleefde zijn Teflon-sheriff niet aan.

"Beltrame wordt makkelijk gekozen als hij zich kandidaat stelt", zegt Nanko van Buuren (62), de Groningse directeur van een ngo (Ibiss) die al ruim twintig jaar ontwikkelingswerk doet in Rio's sloppen. "Hij dwingt zelfs bij drugsbazen een zeker respect af. Hij is rechtdoorzee en pakt de foute agenten óók aan."

Nanko van Buuren: "Beltrame dwingt zelfs respect af bij drugsbazen."

De sociale back-up van het pacificatiebeleid schiet echter tekort, vindt Van Buuren. "Bezetten van favelas is niet genoeg, er is ontwikkeling nodig. Bij voorbeeld via belastingprikkels voor bedrijven die zich er vestigen."

Ook pleit de Nederlander voor meer inspraak van wijkbewoners. "Er wordt nu van de ene op de andere dag een democratie in een dictatuur gedropt. Mensen zijn er niet aan gewend om hun mening te geven, dat moet gestimuleerd worden."

Bewoners in en rond gepacificeerde wijken (1,5 miljoen in totaal) vrezen dat de dure vredespolitie na de Olympische Spelen van 2016 de benen neemt. Rio ligt dan immers niet langer onder een internationaal vergrootglas.

Beltrame wijst de suggestie van de hand. "De vredespolitie is een verworvenheid van Rio. Geen gouverneur zal het in zijn hoofd halen om ermee te stoppen."

Zich komend jaar verkiesbaar stellen is de gaúcho niet van plan. "Ik ben geen politicus, daarvoor mis ik buigzaamheid voor." Een derde en laatste termijn als veiligheidschef ziet hij echter wel zitten, verklapt hij voordat hij in het liftje stapt naar de voet van Dona Marta.

"Ik wil geen tweede Hugo Chávez worden", lacht Beltrame voor het eerst. "En op een gegeven moment wil ik mijn leven terug. Ik heb al zeven jaar geen vakantie gehad! Maar ik zou graag tot 2018 doorgaan, om de nieuwe mentaliteit verder te laten bezinken. Rio heeft nog een heel lange weg te gaan."

Aan de voet van 'disneyfavela' Dona Marta. 'A new point of view of Rio'

Op zoek naar de nieuwe Romário

Uit de krant van vandaag.
------------------------------------------------------------------------------------
In een jaar groeide Wellington Priori (21) uit van een anonieme gevelreiniger tot de ster van zijn sloppenwijk.

“Het is erg snel gegaan”, vertelt de Braziliaan op een hobbelig zandveldje achter de Universiteit van São Paulo. Precies hier veranderde zijn leven toen een scout van de Nederlandse voetbalschool Projeto Gol hem eind 2010 een balletje zag trappen.

“Een maand later liep ik al stage bij AGOVV in Apeldoorn.” De verhuizing van zijn rommelige favela naar een Nederlands gastgezin beviel prima.

“De rust, de regelmaat. Elke dag aardappelen op tafel, heerlijk. Ik hou niet van die rotzooi hier.” Het veld wordt omringd door zwerfvuil en er staat een dug-out met dichtgemetselde kogelgaten.

De sierlijke verdedigende middenvelder maakte indruk bij AGOVV. Wellington werd ‘de nieuwe Douglas’ genoemd, naar de genaturaliseerde Braziliaan van FC Twente.

“Zo zie je maar weer hoeveel talent er in sloppenwijken is”, zegt de Rotterdamse hoofdcoach van Projeto Gol, Ricardo Montoya (43). “Romário en Ronaldo zijn ook in favela’s begonnen. Je ziet alleen zelden scouts van Braziliaanse clubs in dit soort wijken. Daar spelen wij op in.”

Ricardo Montoya (l.) en Wellington Priori

Montoya vertrok in 2005 naar Brazilië omdat hij “niet gelukkig” werd van zijn Nederlandse kantoorbaan. “Ik droomde van een eigen voetbalschool en ben gewoon begonnen met tien jongens en een lekke bal.”

Professioneel werd het project pas toen er in 2008 twee Nederlandse investeerders instapten. Er worden nu vijftig talenten uit heel Brazilië begeleid op de school in Tibaú do Sul, vlakbij de noordelijke strandstad Natal. Ook voor onderwijs wordt gezorgd, inclusief Engelse les om de Brazilianen klaar te stomen voor het gehoopte Europese avontuur.

Vandaag heeft Montoya een Noorse scout meegenomen naar een wedstrijd in Wellingtons favela. Spelers van buiten de EU komen in Noorwegen namelijk makkelijker aan de bak. Om kans te maken op een Nederlandse werkvergunning moet een Braziliaan een half miljoen euro per jaar verdienen.

De scout laat zijn oog vallen op rechtsback Robson Barbosa (19) en middenvelder Bruno Aparecido (16). Ze mogen naar Tibaú do Sul en kunnen daarna terecht bij een Noorse topclub, verzekert hij.

Het is even slikken als de Noor vertelt over de extreme kou in zijn land, maar het vooruitzicht van de blonde Noorse vrouwen vergoedt veel. “Natuurlijk gaan we”, lacht Robson. “We grijpen elke kans. Voetbal is voor ons de enige manier om hogerop te komen.”

Ook Wellington vertrekt binnenkort naar het ijzige Noorwegen. Aangezien AGOVV geen half miljoen euro per jaar kan betalen, gaat de Braziliaan eerst stage lopen bij Viking Stavanger. Als het daarna tot een transfer komt, krijgt Projeto Gol 20% van de overnamesom.

“Via Noorwegen hoop ik bij een grote Nederlandse club te belanden. En dan daarna naar AC Milan, de club van mijn idool Andrea Pirlo. Je moet durven dromen toch?"

Reportage Cidade de Deus

Uit het blad van Amnesty International van deze maand.
-------------------------------------------------------------------------------------
Het is half elf ’s ochtends in Cidade de Deus, een sloppenstad achter het toekomstige Olympisch dorp van Rio de Janeiro (2016). Een groepje wijkagenten is met het goede been uit bed gestapt.

Opgewekt begroeten ze een bewoner die zijn auto staat te wassen. Ze worden genegeerd. Ook de buurman kijkt niet op of om. Bij een oude dame in een tuinstoel kan er net een knikje en een afgemeten ‘bom dia’ (goedendag) vanaf.

‘Ik begrijp de afstandelijkheid van de bewoners heel goed’, zegt kapitein Felipe Romeu, de politiechef van Cidade de Deus, een ‘favela’ (sloppenwijk) van honderdduizend inwoners.

‘De autoriteiten hebben zich veertig jaar niet laten zien. Dus waarom zou men geloven dat we ditmaal wel blijven? De drugsbende die de wijk in zijn greep had, heeft nog minderjarige verkenners rondlopen. Ze bedreigen mensen die openlijk met ons sympathiseren.’

Cidade de Deus (Stad van God) werd door de gelijknamige en gewelddadige film een icoon van de drugsoorlog in de sloppen van Rio. Veldslagen tussen bendes en politie waren er aan de orde van de dag. Maar sinds februari van dit jaar staat de wijk op zijn kop.

De politie heeft de soldaten van het Rode Commando (Rio’s grootste drugsfactie) verjaagd en een ambitieuze nieuwe aanpak op de wijk losgelaten: de ‘vredespolitie’.

Terwijl de politie haar aanwezigheid voorheen beperkte tot riskante invallen waarbij vaak geschoten werd, wordt er nu dag en nacht gepatrouilleerd door wijkagenten. Het geeft een veilig gevoel. Deze verslaggever kon rustig alleen met zijn camera de wijk verkennen.

De vredesagenten (die wel 'gewoon' zware wapens dragen) zijn net afgestudeerd en speciaal opgeleid om vriendelijk met de bewoners om te gaan. Ze worden geacht preventief en communicatief te werken, zonder geweld- en machtmisbruik, de mensenrechten indachtig.

Voor de militaire politie van Rio is dat een revolutionair concept. Geen stedelijke politiemacht ter wereld pleegt zoveel moorden (zo’n honderd per maand), veelal tijdens mistige ‘confrontaties’ in de favela’s. Geen stadspolitie wordt ook zo vaak zelf getroffen (er sneuvelen zo’n tien agenten per maand).

Agent maakt al vliegerend vriendjes

Met het binnenhalen van de spelen van 2016 werd het doorbreken van de geweldsspiraal een zaak van landsbelang. Een slag in de drugsoorlog is nu immers algauw wereldpers.

De veiligheidschef van de provincie Rio, José Mariano Beltrame, heeft het de laatste tijd dan ook erg druk met buitenlandse journalisten. Ook voor Wordt Vervolgd maakte hij tijd, een paar dagen voordat er bij gevechten in een sloppenwijk bij het Maracanã-stadion ruim veertig doden vallen.

‘Vooropgesteld: we kunnen vijftig jaar verwaarlozing niet inhalen in zeven jaar. De stad heeft al duizend favela’s. En het bijzondere aan de sloppen van Rio is dat ongeveer de helft in de greep is van drugsbendes en milities (criminele oud-agenten die de bevolking afpersen in ruil voor ‘veiligheid’, KK).’

Dan, realistisch. ‘Drugshandel houd je altijd. Maar die territoria moeten we terugwinnen. En daarna het vertrouwen van de bewoners. Vandaar de vredespolitie. We hebben goed geschoolde, humanistische (sic) agenten nodig. De derde fase is het bouwen van scholen, klinieken, riolering. Anders heeft de bezetting geen zin.’

Een jaar na de start is de impact van de vredespolitie nog vooral symbolisch. Ze heeft vijf favela’s onder controle: 1 procent van die bezette vijfhonderd. Maar volgens de plannen (die worden gesteund door de federale regering) moet dat aantal de komende jaren oplopen naar honderd. Daartoe zullen gaandeweg 12.000 extra wijkagenten van de opleiding druppelen.

Terug naar Cidade de Deus, het grootste laboratorium voor het nieuwe model. Op het centrale plein is het ’s avonds een gezellige boel rond de politiestandplaats. In barretjes wordt voetbal gekeken, er klinkt gezang uit een evangelisch kerkje en funkmuziek uit een internetcafé.

Bewoners Cidade de Deus

Uit een enquête is gebleken dat 90 procent van de bewoners wil dat de vredespolitie voor onbepaalde tijd blijft. Restauranthouder Aloizio is één van de weinigen die openlijk de lof zingt op de agenten.

‘Het is uitstekend wat ze doen! Er liepen hier jochies van tien met pistolen rond, verslaafd aan crack. De mensen durven weer uit te gaan.’ Hij is niet bang dat de politie weer zal vertrekken.

‘De Olympische Spelen zijn onze garantie. Een deel van de stadions ligt hier vlak achter. Politici kunnen Cidade de Deus niet meer uit handen geven.’

De machtwisseling heeft méér voordelen. Er is sinds februari pas één moord gepleegd. Ambulances en brandweer krijgen geen geweer meer op de voorruit als ze de wijk binnenrijden. Scholen functioneren nog steeds onregelmatig maar de lessen worden niet meer verstoord door schietpartijen.

‘De kinderen maken al minder schietgebaren bij het spelen’, merkt een directrice van een lokale crèche op. De huizen – in Cidade de Deus staan lang niet alleen maar krotten – zullen meer waard worden. Lokale middenstanders balen wel dat er minder drugsgeld in omloop is, al wordt er op kleinere schaal nog steeds gedeald.

Kritiek op de wijkagenten is er ook. Acteur Leandro Firmino (31), bekend als de meedogenloze drugsbaron ‘Ze Pequeno’ in de film Cidade de Deus, blijkt het ook in het echt niet zo op de politie te hebben.

Na zijn succes is hij gewoon in Cidade de Deus blijven wonen, in een rijtjeshuis op dertig meter van een open riool. ‘Die agenten denken al dat je een dealer bent als je met een rugzak loopt. Ze verbieden funkfeesten, ze zijn autoritair.’

Leandro Firmino

De Nederlandse favela-kenner Nanko van Buuren, van hulporganisatie Ibiss, is nog sceptisch. ‘Het is een goede poging om de politie dichter bij de mensen te brengen. Maar de vraag is hoe lang het duurt tot ook de vredespolitie corrumpeert. Het oude systeem is zo verschrikkelijk verrot. Om het politieapparaat op te schonen, heb je twee Bangu’s (de gevangenis van Rio, KK) nodig.’ Dit jaar zijn tweehonderd agenten van de oude garde ontslagen wegens wangedrag.

Een agent in Rio is met een beginloon van nog geen 400 euro een van de slechts betaalde dienders van Brazilië. Om de vredesagenten, die bewust worden gescheiden van de oude garde, te motiveren krijgen ze een bonus van 200 euro.

Daarnaast tracht men ook de mentaliteit van de oude garde (‘de beste criminelen zijn dode criminelen’) te veranderen. Zij krijgen 150 euro als ze een bijscholing volgen.

Mensenrechtenactivisten noemen het tegenstrijdig dat de politie in andere sloppen nog steeds louter repressief te werk gaat. Veiligheidschef Beltrame wijst die kritiek van de hand.

‘Het ontbreekt de politie aan mankracht om alle favela’s te pacificeren. Maar we kunnen de bendes niet hun gang laten gaan. Zo’n inval gebeurt alleen als we inlichtingen hebben over een drugs- of wapendepot.’

En hoe staat het met de derde fase: het urbaniseren van de favela’s? De regering van president Lula pompt miljarden in de sloppen van Rio. Voorlopig zijn het vooral grote, niet-gepacificeerde favela’s die ervan profiteren. In de sloppencomplexen Alemão, Manguinhos en Rocinha wordt onder het toeziend oog van de drugsbendes aan nutsvoorzieningen gewerkt.

Begin 2010 is Cidade de Deus aan de beurt. Er is 160 miljoen euro voor het opknappen van de rioolrivier, het vervangen van krotten en het bouwen van een technische school, een muziekschool, een polikliniek, een bibliotheek, een bioscoop, een theater en een centrum voor werk en inkomen.

Nu de gijzeling door geweld voorlopig ten einde is, kan de strijd tegen de armoede dus beginnen. De Olympische Spelen geven de werkgelegenheid alvast een welkome oppepper. Verder worden fiscale prikkels overwogen om bedrijven naar de favela te lokken.

Nu werkt ruwweg de helft van de bewoners van Cidade de Deus als portiers en bewakers in Barra da Tijuca werkt, de rijke Olympische wijk even verderop. De andere helft hangt rond of gaat bij voorbeeld iets stelen in datzelfde Barra, een klein-Miami van shopping malls en stranden.

Nog een hoop te doen

Is de prille vrede in een handvol sloppen de opmaat naar een minder schizofrene stad? Beltrame hoopt dat de rest van de stad de gepacificeerde favela’s zal omarmen. ‘Anders verandert er feitelijk niets. De politie doet daarom een oproep: kom naar de favela’s, ze horen bij Rio.’

Interview José Mariano Beltrame

Uit de krant van vanochtend.
-------------------------------------------------------------------------------------
Veiligheidschef José Mariano Beltrame is voorzichtig begonnen met het herstel van de openbare orde in de sloppenwijken van Rio de Janeiro. Dat hem een herculische taak wacht, bleek afgelopen weekend nog eens. Er vielen toen 22 doden bij een drugsconflict in de omgeving van het Maracanã-stadion, het hoofdtheater van de zomerspelen van 2016.

“Vooropgesteld: zeven jaar is niet genoeg om vijftig jaar verwaarlozing uit te wissen”, vertelt hij in een interview met deze krant.

“Dat hebben we het IOC ook eerlijk verteld. Eerst moeten we de territoria van drugsbendes en milities (criminele oud-politieagenten, red) zien te heroveren. Ze controleren tegen de helft van de duizend sloppenwijken. Die controle is trouwens relatief. De politie kan die wijken ieder moment overnemen, maar ze mist de mankracht voor een permanente bezetting.”

De militaire politie wordt komende jaren uitgebreid van 38.000 naar 60.000 agenten. Ongeveer de helft van de rekruten zal bestemd zijn voor een nieuwe tak in het korps, de ‘vredespolitie’. Beltrame veert op als zijn stokpaard ter sprake komt.

“We hebben in vier sloppenwijken de lokale bende verdreven en net afgestudeerde wijkagenten naar binnen gestuurd. Ze staan dichter bij de bewoners, door meer preventief en communicatief te werken. Ik houd hen gescheiden van de oude garde, zodat ze niet besmet raken met zekere kwalen van de politie.”

In de vier uitverkoren favelas moet de terugkeer van de overheid worden benut om de sociale voorzieningen te verbeteren. “Daar is een begin mee gemaakt, maar ik heb mijn collega’s gevraagd meer vaart te maken. Anders heeft de bezetting weinig zin.”

Tot aan december zal de vredespolitie nog vijf sloppen bezetten. “We hebben er zo’n honderd op het oog voor dit model.”

José Mariano Beltrame

In andere criminele bolwerken blijft Beltrame de confrontatie zoeken. De politie doet regelmatig invallen om wapens en drugs in beslag te nemen, al worden daarbij ook onschuldige bewoners gedood.

“Kijk, we doen dat liever niet: binnenvallen en gelijk weer vertrekken. Maar soms hebben we geen keus. In 2007 kregen we veel kritiek toen er negentien doden vielen bij een politieoperatie in het Complex van de Duitser (een sloppencomplex, red). De lokale bende had daar meer munitie opgeslagen dan de complete militaire politie. De agenten werden daarop onthaald en schoten terug. Had ik dat depot dan ongemoeid moeten laten?”

De territoriale gevechten tussen twee drugsbendes in het afgelopen weekend zijn volgens Beltrame een teken dat ze terrein verliezen.

De kans is groot dat Rio’s gouverneur Cabral volgend jaar wordt herkozen en rechterhand Beltrame “zou graag doorgaan. Maar ook zonder mij is de vredespolitie een blijvertje. Mijn eventuele opvolger zou een ezel zijn om zo’n succesvol project te stoppen.”

Sloppenwijken die in 2016 nog steeds vrijstaatjes zijn, kunnen tijdens de spelen rekenen op een omsingeling door de politie, zoals dat ook tijdens de – rustig verlopen – Pan-Amerikaanse Spelen van 2007 gebeurde.

McFavela

Column uit de krant van vandaag.
---------------------------------------------------------------------------------
Brazilianen zijn een creatief volk, ook buiten het voetbalveld. En dat komt goed van pas in tijden van crisis. Neem Carlos (33), die een bedrijf begon in de sloppenwijk Pantanal (Moeras) in het oosten van São Paulo.

Zijn ondernemingsplan gaat uit van een simpel idee: mensen eten graag een lekkere hamburger, maar een Big Mac is nogal aan de prijs. Dus wat deed hij? Hij opende een heuse McFavela (McSloppenwijk).

Zijn restaurant is net echt. Een sierlijke goudgele M met rode balk siert de gevel. Ook het interieur is goeddeels nageaapt.

Bovenaan het menu staat de ‘Mac Favela’: twee hamburgers, echte cheddar, groente, kortom, een creatie die niet te versmaden is. En dat voor maar 3,50 realen (1,20 euro), zo’n twee keer goedkoper dan de grote broer van de concurrent.

Het is de vraag of McDonald’s daar blij mee is. Carlos blijkt dan ook weinig te voelen voor een praatje met de pers. Het filiaal – zijn tweede al – is onlangs geopend en hij maakt liever geen slapende honden wakker.

Maar als de buitenlandse gast informeert naar de mogelijkheden om franchisenemer te worden, klapt de oester open. “Het is een geniaal concept”, vertelt hij met pretogen. “De mensen vinden het hilarisch en het logo geeft de hamburgers cachet. Je hebt de investering er zo uit. Het geld stroomt binnen als water.”

Carlos geeft toe dat hij zich heeft laten inspireren door een collega in de grootste sloppenwijk van São Paulo, Heliopolis. Hij runde de populaire snackbar Mec Favela, totdat het machtige McDonald’s hem vorig jaar op de vingers tikte.

Nogal kinderachtig, vond menigeen. De beste man had alleen een grapje met de naam uitgehaald en ging niet zo ver als Carlos. Voor de zekerheid haalde hij toch maar een rode kwast over het ‘Mec‘ -gedeelte van zijn uithangbord.

De McFavela in het Moeras wordt voorlopig ongemoeid gelaten. De buurtbewoners hopen dat de multinational er de humor van in kan zien. “Kijk, daar is de ‘playground!’,” grapt een klant, wijzend op een scharrelende hond tussen een hoopje puin en afval tegenover het terras.

Prachtwijk in Rio

Column uit de krant van vandaag.
-------------------------------------------------------------------------------------
Het is hartje zomer in Rio de Janeiro. Europese toeristen die de kou komen ontvluchten, staan weer met zijn allen in de rij voor het treintje naar het Christusbeeld op de Corcovado-berg. En dat terwijl er sinds kort een origineel, gratis alternatief is voor het ‘moderne wereldwonder’.

Pal onder de neus van Onze-Lieve-Heer ligt de steilste sloppenwijk van de stad, Dona Marta. De 'favela' is sinds vorig jaar uitgerust met een soort trammetje dat de bewoners een klim van tot wel achthonderd traptreden bespaart. En het mooiste is dat de politie onlangs de lokale drugsbende uit de wijk heeft getrapt.

Ook nieuwsgierige toeristen, die gewoonlijk zijn aangewezen op voorgekauwde ‘favela tours’, kunnen nu veilig op eigen houtje naar de top, zo verzekeren relaxte wijkagenten aan de voet van de heuvel. We wagen het er dus maar op.

Wijkagenten aan de voet van Dona Marta

Bij het eindpunt 450 meter hoger is het uitzicht over Rio’s lagune en groene rotsen zonder meer reisfolderwaardig. Jongeren trappen een balletje op een kersvers kunstgrasveldje of staan te vliegeren op de daken.

Er wordt gewerkt aan nieuwe voorzieningen (riolering, elektriciteitsmeters, nieuwe huisjes) en er is geen dealer of verslaafde te bekennen. Een hele verbetering voor de wijk zou je denken, maar daar blijkt menig bewoner anders over te denken.

Tijdens mijn afdaling via de trappen wordt verteld dat ‘law and order’ ook zijn nadelen heeft. Zo zal er betaald moeten gaan worden voor stroom, kabeltelevisie en internet, tot dusver illegaal afgetapt door de bewoners.

Ook steekt de politie een stokje voor hun nachtelijke funkfeesten op straat. En het opdrogen van de drugsinkomsten doet de lokale middenstand pijn in de beurs.

“Onder de drugsjongens was het rustig. Ze respecteerden de bewoners. Deze overgang is veel te radicaal. We zijn onze vrijheid kwijt”, zegt een donkere man met fonkelende ogen terwijl een tiental buren instemmend toeluistert.

De gouverneur en de nieuwe burgemeester van Rio, Eduardo Paes, zeiden maandag dat Dona Marta als model voor andere sloppen gaat dienen. Met een combinatie van wijkagenten en sociale investeringen moeten het weer prachtwijken worden.

“We gaan samen een einde maken aan de parallelle macht in de gemeente Rio”, aldus de boude burgervader.

Geen hond die dat gelooft. Maar als het hen lukt ook de resterende honderden favelas terug te veroveren op drugsbendes en milities, ga ik bij mijn volgende bezoek aan Rio nederig op de knieën in het kapelletje in de voet van het Christusbeeld. Wonderen zijn dan kennelijk de wereld nog niet uit.

Column Bob en de Bope

Uit Wakker Nederland.
------------------------------------------------------------------------------------
Onlangs op eigen houtje ’s avonds een sloppenwijk in mijn buurt binnengelopen. Zelfmoordneigingen? Nee hoor. Als buitenstaander kun je ongestoord over een steil weggetje naar de top van de heuvel slingeren.

De ‘favela’ Tavares Bastos is namelijk één van de weinige waarin de onderwereld het niet voor het zeggen heeft. Dat is te danken aan het elitekorps van de politie van Rio, de Bope, bekend van de Braziliaanse film ‘Tropa de Elite’ die al een tijdje in de Nederlandse bioscopen draait.

Sinds de Bope een basis heeft op de heuvel, is deze veranderd in een klein Hollywood. Amerikaanse sterren als Snoop Dogg en Edward ‘De Hulk’ Norton komen er opnamen maken in een stoer en toch veilig decor.

In het doolhof van steegjes vinden de filmploegen onderdak in een heuse Bed & Breakfast, met een adembenemend uitzicht over de stad. De Britse eigenaar Bob geeft daar ook jazzfeesten die veel hip volk omhoog lokken.

Helaas blijft Tavares Bastos de uitzondering die de regel bevestigt. De politie doet wel veel invallen in de sloppen om wapens en drugs in beslag te nemen, want Rio’s gouverneur Cabral heeft de oorlog verklaard aan de bendes (in de eerste vijf maanden van dit jaar schoot de politie 649 (!) mensen dood). Maar aan het structureel bezetten van favela’s wagen de autoriteiten zich niet.

Zo kan het dat de aanstaande lokale verkiezingen weer vertekend worden door veel zogeheten ‘halsbandstemmen’. Sloppenbewoners staan ‘aangelijnd’ in het stemhokje, met in het achterhoofd een dringend stemadvies van de crimineel die de wijk runt.

Om aan te geven hoeveel randfiguren mede hierdoor politiek carrière kunnen maken: van de huidige zeventig volksvertegenwoordigers van Rio hebben 33 het aan de stok hebben met justitie. Toen een lid van de liberale partij onlangs thuis gearresteerd werd, onthaalde hij de politie op een kogelregen. Dat zie je Eric van der Burg van de Amsterdamse VVD-fractie toch niet doen.

“Rio lijkt het Chicago van de jaren twintig wel”, verzuchtte mijn vaste tafelgenoot in de leeszaal in mijn wijk onlangs boven zijn krant. Maar Bob en de Bope zorgen in elk geval voor een leuk lichtpuntje in de heuvels.

Favela Painting

Een kolkende rivier vol metersgrote rode vissen stroomt sinds kort dwars door één van de ruigste sloppenwijken van Rio de Janeiro. Het is het kunstwerk in wording van twee Nederlanders die de ‘favela’ Vila Cruzeiro allengs in een openluchtmuseum veranderen.

“De wijk kan wel wat positieve publiciteit gebruiken. En we laten kinderen zien dat ze beter naar een kwast kunnen grijpen dan naar een pistool”, aldus de kunstenaars Dré Urhahn en Jeroen Koolhaas over hun project ‘Favela Painting’.

Het duo schildert, tussen tropische regenbuien en schietpartijen door, al drie maanden aan de 100 meter lange en 15 meter brede rivier. De bewoners zijn enthousiast. “Zelfs de drugssoldaten steken nu hun duim naar ons op.”

Al wordt de vorige schildering intussen ontsierd door kogelgaten, de Nederlanders laten zich niet ontmoedigen. “We willen met hulp van de bevolking heel Vila Cruzeiro vol schilderen en het project uitbreiden naar andere sloppen.”

Meer informatie op de website van de heren en in dit tv-programma.